Skip to content

Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)

Download Mitray Namah (मित्राय नमः) – NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 3 PDF from the new NCERT Class 7 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ की कथा — योगिता प्रतिदिन प्रातः पिता के साथ उद्यान जाती है और वहाँ भ्रमण करती है, जबकि बहुत-से लोग वहाँ व्यायाम और योगासन करते हैं। यह सुनकर सब मित्र उत्साह से योगशिक्षिका (आचार्या) के पास जाते हैं और सूर्यनमस्कार सीखने की इच्छा प्रकट करते हैं।

Mitray Namah (मित्राय नमः) PDF – Chapter 3 of Deepakam

Read the chapter online or download the PDF.

PDFChapterDownload
Chapter 3 PDFMitray Namah (मित्राय नमः)View PDF
Full bookNCERT Class 7 Sanskrit – DeepakamView Book

Read Online

NCERT Book Class 7 Sanskrit (Deepakam) Chapter 3 मित्राय नमः Open PDF
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)
Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 3 (2026-27)

What Is in Mitray Namah (मित्राय नमः)? (Class 7 Sanskrit Chapter 3)

  • पाठ की कथा — योगिता प्रतिदिन प्रातः पिता के साथ उद्यान जाती है और वहाँ भ्रमण करती है, जबकि बहुत-से लोग वहाँ व्यायाम और योगासन करते हैं। यह सुनकर सब मित्र उत्साह से योगशिक्षिका (आचार्या) के पास जाते हैं और सूर्यनमस्कार सीखने की इच्छा प्रकट करते हैं।
  • सूर्यनमस्कारः द्वादशानाम् आसनानां समाहारः अस्ति — सूर्यनमस्कार बारह आसनों का समूह है। हर आसन से पहले एक मन्त्र बोला जाता है; उनमें पहला मन्त्र है ‘ॐ मित्राय नमः’ और सबके अन्त में ‘ॐ सवितृसूर्यनारायणाय नमः’।
  • सूर्य के बारह नाम — मित्रः, रविः, सूर्यः, भानुः, खगः, पूषा, हिरण्यगर्भः, मरीचिः, आदित्यः, सविता, अर्कः, भास्करः। मन्त्र में ये सब चतुर्थी विभक्ति में आते हैं — मित्राय, रवये, सूर्याय, भानवे, खगाय, पूष्णे, हिरण्यगर्भाय, मरीचये, आदित्याय, सवित्रे, अर्काय, भास्कराय।
  • दो व्याकरण-नियम (अत्र इदम् अवधेयम्) — (1) ‘नमः’ शब्दस्य योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति — जैसे भास्कराय नमः। (2) दानार्थे (दा-धातोः तथा च यच्छ्-धातोः योगे) चतुर्थी-विभक्तेः प्रयोगः भवति — जैसे शिक्षकः छात्राय पुस्तकं ददाति / यच्छति।
  • चतुर्थी विभक्ति के रूप — अकारान्त पुंलिङ्ग व नपुंसकलिङ्ग में –आय / –आभ्याम् / –एभ्यः (छात्राय, छात्राभ्याम्, छात्रेभ्यः); आकारान्त स्त्रीलिङ्ग में –आयै / –आभ्याम् / –आभ्यः (बालिकायै); ईकारान्त स्त्रीलिङ्ग में –यै / –ईभ्याम् / –ईभ्यः (नद्यै, नदीभ्याम्, नदीभ्यः)।
  • पाठ का श्लोक और सन्देश — ‘आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने। आयुः प्रज्ञा बलं वीर्यं तेजस्तेषां च जायते॥’ — प्रतिदिन सूर्यनमस्कार करने वालों को आयु, बुद्धि, बल, पराक्रम और तेज मिलता है। सूर्यनमस्कार से शारीरिक, मानसिक तथा आध्यात्मिक तीनों प्रकार का बल बढ़ता है और ‘स्वस्थं शरीरं स्वस्थं मनः’ प्राप्त होता है।

त्वरित पुनरावृत्ति – Mitray Namah (मित्राय नमः)

शब्दःव्याकरण-परिचयःचतुर्थी — एकवचनम्हिन्दी अर्थ
मित्रअकारान्तः, पुंलिङ्गःमित्रायसूर्य (सबका मित्र); सखा
रविइकारान्तः, पुंलिङ्गःरवयेसूर्य
सूर्यअकारान्तः, पुंलिङ्गःसूर्यायसूर्य, सूरज
भानुउकारान्तः, पुंलिङ्गःभानवेसूर्य (प्रकाशवान्)
खगअकारान्तः, पुंलिङ्गःखगायसूर्य (आकाश में चलने वाला); पक्षी
पूषन् (पूषा)नकारान्तः, पुंलिङ्गःपूष्णेसूर्य (पोषण करने वाला)
हिरण्यगर्भअकारान्तः, पुंलिङ्गःहिरण्यगर्भायसूर्य (सुनहरे तेज से भरा)
मरीचिइकारान्तः, पुंलिङ्गःमरीचयेसूर्य (किरणों वाला)
आदित्यअकारान्तः, पुंलिङ्गःआदित्यायसूर्य (अदिति का पुत्र)
सवितृ (सविता)ऋकारान्तः, पुंलिङ्गःसवित्रेसूर्य (प्रेरक)
अर्कअकारान्तः, पुंलिङ्गःअर्कायसूर्य
भास्करअकारान्तः, पुंलिङ्गःभास्करायसूर्य (प्रकाश करने वाला)
सवितृसूर्यनारायणअकारान्तः, पुंलिङ्गःसवितृसूर्यनारायणायसविता सूर्यनारायण (सूर्य भगवान्)
प्रज्ञाआकारान्तः, स्त्रीलिङ्गःप्रज्ञायैबुद्धि (मेधा)

Old NCERT vs New – Class 7 Sanskrit

This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.

Solutions and All Chapters

Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:

Mitray Namah (मित्राय नमः) – Overview

ClassClass 7
SubjectSanskrit
BookDeepakam – new NCERT book
Chapter3 of 13 – Mitray Namah (मित्राय नमः)
EditionNCERT Reprint 2026-27
Session2026-27
PDFFree – read online or download

Class 7 Sanskrit Chapter 3 – FAQs

Where can I download Mitray Namah (मित्राय नमः) Class 7 PDF?

From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.

What is Class 7 Sanskrit Chapter 3 about?

पाठ की कथा — योगिता प्रतिदिन प्रातः पिता के साथ उद्यान जाती है और वहाँ भ्रमण करती है, जबकि बहुत-से लोग वहाँ व्यायाम और योगासन करते हैं। यह सुनकर सब मित्र उत्साह से योगशिक्षिका (आचार्या) के पास जाते हैं और सूर्यनमस्कार सीखने की इच्छा प्रकट करते हैं।

Is Mitray Namah (मित्राय नमः) from the new NCERT Class 7 Sanskrit book?

Yes. It is chapter 3 of deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book for 2026-27.

Is this the latest NCERT edition for 2026-27?

Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.

Where are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 3?

Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.

Official website: ncert.nic.inNational Council of Educational Research and Training publishes date sheets, admit cards and results here
Visit

Ask a question

?

Loading comments…