Skip to content

Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)

Download Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः) – NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 8 PDF from the new NCERT Class 7 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का स्वरूप — यह पाठ दस सूक्तियों का संकलन है। पाठ का शीर्षक ही दसवीं सूक्ति है — ‘हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः’ अर्थात् ऐसी बात जो हितकारी भी हो और मन को भाने वाली भी हो, दुर्लभ होती है।

Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः) PDF – Chapter 8 of Deepakam

Read the chapter online or download the PDF.

PDFChapterDownload
Chapter 8 PDFHitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः)View PDF
Full bookNCERT Class 7 Sanskrit – DeepakamView Book

Read Online

NCERT Book Class 7 Sanskrit (Deepakam) Chapter 8 हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः Open PDF
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)
Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah Class 7 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 8 (2026-27)

What Is in Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः)? (Class 7 Sanskrit Chapter 8)

  • पाठ का स्वरूप — यह पाठ दस सूक्तियों का संकलन है। पाठ का शीर्षक ही दसवीं सूक्ति है — ‘हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः’ अर्थात् ऐसी बात जो हितकारी भी हो और मन को भाने वाली भी हो, दुर्लभ होती है।
  • सूक्ति क्या है — सु + उक्तिः = सूक्तिः, अर्थात् ‘शोभना उक्तिः’ — सुन्दर वचन। पाठ के आरम्भिक संवाद में आचार्य कहते हैं कि सूक्तियों में जीवनमूल्य निहित रहते हैं, वे हमें सन्मार्ग की ओर ले जाती हैं, और संस्कृतसाहित्ये सूक्तीनां भाण्डागारः अस्ति (संस्कृत साहित्य सूक्तियों का भण्डार है)।
  • दस सूक्तियाँ — (१) माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः (२) न रत्नमन्विष्यति, मृग्यते हि तत् (३) शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम् (४) क्षणशः कणशश्चैव विद्यामर्थं च साधयेत् (५) सुखार्थिनः कुतो विद्या, कुतो विद्यार्थिनः सुखम् (६) गुणाः पूजास्थानं गुणिषु न च लिङ्गं न च वयः (७) मा ब्रूहि दीनं वचः (८) यस्तु क्रियावान् पुरुषः स विद्वान् (९) शीलं परं भूषणम् (१०) हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः।
  • पाठ का केन्द्रीय सन्देश — केवल पढ़ लेना विद्वत्ता नहीं है; ‘न केवलं पठामः अपितु स्मरामः, जीवने आचरामः च’ — पढ़ना, याद रखना और जीवन में उतारना — तीनों आवश्यक हैं। इसी को सूक्ति ८ कहती है — क्रिया के बिना ज्ञान भार है (‘ज्ञानं भारः क्रियां विना’)।
  • व्याकरण — मकारलेखनम् — ‘म्’ के आगे यदि व्यञ्जन हो तो ‘म्’ के स्थान पर अनुस्वार ( ं ) लिखा जाता है (पुस्तकम् पठति = पुस्तकं पठति); और यदि आगे स्वर हो तो ‘म्’ ही लिखा जाता है (पुस्तकम् अपठत् = पुस्तकम् अपठत्)।
  • सूक्तियों के स्रोत — योग्यताविस्तरः में छह ग्रन्थों का संक्षिप्त परिचय दिया गया है, जिनसे ये सूक्तियाँ संगृहीत हैं — अथर्ववेदः, कुमारसम्भवम् (कालिदासः), पञ्चतन्त्रम् (विष्णुशर्मा), उत्तररामचरितम् (भवभूतिः), नीतिशतकम् (भर्तृहरिः) तथा किरातार्जुनीयम् (भारविः)।

त्वरित पुनरावृत्ति – Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः)

शब्दःसंस्कृत अर्थः (पर्यायः)हिन्दी अर्थकिस सूक्ति / प्रसंग में
चरआचरणं कुरुआचरण करो‘सत्यं वद, धर्मं चर’ — प्रारम्भिक संवाद
इत्युक्तेइति कथनेअर्थात्‘सूक्तिः’ इत्युक्ते ‘सुन्दरं वचनम्’ — प्रारम्भिक संवाद
कुतूहलम्कौतुकम्उत्सुकताअस्मासु कुतूहलं वर्धते — प्रारम्भिक संवाद
भाण्डागारःकोषःभण्डारसंस्कृतसाहित्ये सूक्तीनां भाण्डागारः अस्ति — प्रारम्भिक संवाद
अन्विष्यतिअन्वेषणं करोतिढूँढ़ता हैसूक्ति २ — न रत्नमन्विष्यति
मृग्यतेअन्विष्यतेढूँढ़ा जाता हैसूक्ति २ — मृग्यते हि तत्
आद्यम्प्रथमम्पहलासूक्ति ३ — शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्
धर्मसाधनम्येन धर्मसिद्धिः भवतिधर्म-सिद्धि का साधनसूक्ति ३ — शरीरमाद्यं खलु धर्मसाधनम्
क्षणशःक्षणे क्षणेप्रत्येक पल मेंसूक्ति ४ — क्षणशः कणशश्चैव
कणशःकणे कणेप्रत्येक कण मेंसूक्ति ४ — क्षणशः कणशश्चैव
अर्थम्वित्तम्धन कोसूक्ति ४ — विद्यामर्थं च साधयेत्
साधयेत्सम्पादयेत्अर्जन करना चाहिएसूक्ति ४ — विद्यामर्थं च साधयेत्
पणस्यनाणकस्यरुपये काशब्दार्थ-तालिका (सूक्ति ४ का भावार्थ — रूप्यकस्य सङ्ग्रहणम्)
सुखार्थिनःसुखम् इच्छतःसुख चाहने वाले कासूक्ति ५ — सुखार्थिनः कुतो विद्या

Old NCERT vs New – Class 7 Sanskrit

This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.

Solutions and All Chapters

Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:

Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः) – Overview

ClassClass 7
SubjectSanskrit
BookDeepakam – new NCERT book
Chapter8 of 13 – Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः)
EditionNCERT Reprint 2026-27
Session2026-27
PDFFree – read online or download

Class 7 Sanskrit Chapter 8 – FAQs

Where can I download Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः) Class 7 PDF?

From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.

What is Class 7 Sanskrit Chapter 8 about?

पाठ का स्वरूप — यह पाठ दस सूक्तियों का संकलन है। पाठ का शीर्षक ही दसवीं सूक्ति है — ‘हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः’ अर्थात् ऐसी बात जो हितकारी भी हो और मन को भाने वाली भी हो, दुर्लभ होती है।

Is Hitan Manohari Cha Durlabhan Vachah (हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः) from the new NCERT Class 7 Sanskrit book?

Yes. It is chapter 8 of deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book for 2026-27.

Is this the latest NCERT edition for 2026-27?

Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.

Where are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 8?

Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.

Official website: ncert.nic.inNational Council of Educational Research and Training publishes date sheets, admit cards and results here
Visit

Ask a question

?

Loading comments…