Download Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) – NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 4 PDF from the new NCERT Class 7 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का आरम्भ (पृष्ठ 39) — कक्षा में आचार्य एक चित्र दिखाते हैं। छात्र बताते हैं कि चित्र में वृक्षः, शृगालः, द्राक्षाफलानि हैं और शृगाल अंगूर खाना चाहता है पर खा नहीं पाता। छात्र कहते हैं कि यह कथा वे मातृभाषा में सुन चुके हैं; आचार्य कहते हैं कि अब…
Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) PDF – Chapter 4 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 4 PDF | Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 7 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्)? (Class 7 Sanskrit Chapter 4)
- पाठ का आरम्भ (पृष्ठ 39) — कक्षा में आचार्य एक चित्र दिखाते हैं। छात्र बताते हैं कि चित्र में वृक्षः, शृगालः, द्राक्षाफलानि हैं और शृगाल अंगूर खाना चाहता है पर खा नहीं पाता। छात्र कहते हैं कि यह कथा वे मातृभाषा में सुन चुके हैं; आचार्य कहते हैं कि अब इसे संस्कृत में गीतरूप में गाएँगे और अभिनय करेंगे।
- गीत की कथा (पृष्ठ 40–41) — एक शृगाल प्यास और भूख से वन जाता है, वहाँ कुछ नहीं मिलता; वह श्रान्तः (थका) और खिन्नः (दुखी) हो जाता है, पसीना और प्यास बढ़ती है। वह बाएँ-दाएँ, आगे-पीछे देखता है और ऊपर बेल पर द्राक्षाफलम् देख लेता है।
- कथा का मोड़ — अंगूर देखते ही उसके मुँह में रसः (लार) आ जाता है। वह एक बार, दो बार, तीन बार, बार-बार उत्पतति (उछलता है), पर फल नहीं मिलता — केवल पसीना और श्रम बढ़ता है। अन्त में वह ‘आम्लं द्राक्षाफलम्’ कहकर पलायते (भाग जाता है)।
- पाठ का व्याकरण — आत्मनेपदी लट्-लकार — ‘अत्र इदम् अवधेयम्’ में लभ् धातु का पूरा रूप दिया है — प्रथमः पुरुषः: लभते, लभेते, लभन्ते; मध्यमः पुरुषः: लभसे, लभेथे, लभध्वे; उत्तमः पुरुषः: लभे, लभावहे, लभामहे। इसी साँचे पर वन्द्, पलाय्, जन्, कम्प्, वर्ध्, वर्त्, प्र+काश्, याच्, लज्ज्, वीक्ष्, सेव्, शुभ् चलते हैं।
- पहचान का सूत्र — आत्मनेपद में प्रथमपुरुष एकवचन –ते पर समाप्त होता है (गच्छति — परस्मैपद, पर लभते — आत्मनेपद)। बहुवचन में –न्ते, मध्यम एकवचन में –से, उत्तम एकवचन में –ए मिलता है — इसी अन्त्याक्षर से पुरुष और वचन पहचाना जाता है।
- पाठ का सन्देश और योग्यताविस्तार के श्लोक — जो नहीं मिलता उसे बुरा कह देना दुर्बलता है। श्लोक कहते हैं — नीच लोग विघ्न के डर से आरम्भ ही नहीं करते, मध्यम बीच में रुक जाते हैं, पर उत्तमजनाः न परित्यजन्ति; और चलती चींटी सौ योजन पार कर जाती है, न चलने वाला गरुड़ एक कदम भी नहीं — निरन्तर प्रयत्न ही सफलता की कुञ्जी है।
त्वरित पुनरावृत्ति – Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| शृगालः | लोमशा | लोमड़ी | Fox |
| वनम् | काननम् | अरण्य | Forest |
| पिपासा | पातुम् इच्छा | प्यास | Thirst |
| बुभुक्षा | भोक्तुम् इच्छा | भूख | Hunger |
| किमपि | यत् किञ्चित् | कुछ भी | Anything |
| इतोऽपि | अतः परम् अपि | और भी | More than this |
| लभते | प्राप्नोति | पाता है | Gets |
| श्रान्तः | क्लान्तः | थका हुआ | Tired |
| खिन्नः | दुःखितः | खेद से युक्त | Sad |
| जायते | भवति | होता है | Becomes |
| वामतः | वामभागे | बायीं ओर | Towards left |
| दक्षिणतः | दक्षिणभागे | दाहिनी ओर | Towards right |
| अग्रतः | अग्रभागे | आगे | In front |
| पृष्ठतः | पृष्ठभागे | पीछे | Behind |
Old NCERT vs New – Class 7 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) – Overview
| Class | Class 7 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 4 of 13 – Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 7 Sanskrit Chapter 4 – FAQs
Where can I download Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) Class 7 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 7 Sanskrit Chapter 4 about?
पाठ का आरम्भ (पृष्ठ 39) — कक्षा में आचार्य एक चित्र दिखाते हैं। छात्र बताते हैं कि चित्र में वृक्षः, शृगालः, द्राक्षाफलानि हैं और शृगाल अंगूर खाना चाहता है पर खा नहीं पाता। छात्र कहते हैं कि यह कथा वे मातृभाषा में सुन चुके हैं; आचार्य कहते हैं कि अब इसे संस्कृत में गीतरूप में गाएँगे और अभिनय करेंगे।
Is Na Labhyate Chet Amlan Drakshaphalam (न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्) from the new NCERT Class 7 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 4 of deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 4?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.







