Download Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) – NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 1 PDF from the new NCERT Class 7 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय ने सन् १८८२ में ‘आनन्दमठ’ नामक उपन्यास लिखा; ‘वन्दे मातरम्’ गीत उसी उपन्यास में है। ‘वन्दे मातरम्’ का अर्थ है — ‘अहं मातुः वन्दनं करोमि’ (मैं माता की वन्दना करता हूँ)।
Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) PDF – Chapter 1 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 1 PDF | Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 7 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्)? (Class 7 Sanskrit Chapter 1)
- बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय ने सन् १८८२ में ‘आनन्दमठ’ नामक उपन्यास लिखा; ‘वन्दे मातरम्’ गीत उसी उपन्यास में है। ‘वन्दे मातरम्’ का अर्थ है — ‘अहं मातुः वन्दनं करोमि’ (मैं माता की वन्दना करता हूँ)।
- यह गीत संस्कृत तथा बाङ्गला — दोनों भाषाओं में है, और इसमें भारतमाता के स्वरूप का रमणीय वर्णन है। स्वतन्त्रता-आन्दोलन में देशभक्त इसे मन्त्र की तरह गाते थे।
- भारतमाता का वर्णन — पर्वतराज हिमालय उसके मस्तक पर मुकुट-रूप में शोभित है, रत्नाकर समुद्र उसके चरण धोता है, महेन्द्रगिरि–मलय–सह्य–रैवतक–विन्ध्य–अरावलि जैसे पर्वत तथा गङ्गा–यमुना–सरस्वती–सिन्धु–ब्रह्मपुत्र–गोदावरी–कृष्णा–कावेरी जैसी पवित्र नदियाँ उसकी शोभा हैं।
- त्रिवर्णध्वज का सन्देश — केशरवर्ण त्याग एवं शौर्य का सूचक है (‘जयतु सैनिकः’), श्वेतवर्ण शान्ति, सत्य तथा वैज्ञानिकों के धवल यश का द्योतक है (‘जयतु वैज्ञानिकः’), हरितवर्ण कृषकों के स्वेदबिन्दुओं से सिञ्चित समृद्धि का प्रतीक है (‘जयतु कृषकः’)।
- ध्वज के मध्य घननीलवर्ण का धर्मचक्र है, जिसमें चतुर्विंशति (२४) अरे हैं। यह ‘चलनीयं कर्तव्यपथे वै, न विरम, सततं चल’ का भाव देता है — जीवन में श्रान्ति, आलस्य और प्रमाद का स्थान न हो।
- व्याकरण की दृष्टि से पाठ में विभक्ति-वचन की पहचान, शब्दरूप, लट्-लकार के तीन पुरुष एवं तीन वचन तथा रेखाङ्कित पद पर प्रश्ननिर्माण का अभ्यास कराया गया है।
त्वरित पुनरावृत्ति – Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्)
| शब्दः | संस्कृतार्थः | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| वन्दे | प्रणामं करोमि | प्रणाम करता/करती हूँ | I greet |
| आलिङ्ग्य | आलिङ्गनं कृत्वा | आलिंगन करके | Having embraced |
| बहुत्र | बहुषु स्थानेषु | अनेक स्थानों पर | In many places |
| शृणुमः | श्रवणं कुर्मः | हम सुनते हैं | We listen |
| जिज्ञासा | ज्ञातुम् इच्छा | जानने की इच्छा | Curiosity |
| उपन्यासम् | बृहत्कथारूपम् | उपन्यास को | Novel |
| रम्यम् | सुन्दरम् | रमणीय | Pleasant |
| आन्दोलने | क्रान्तौ | आन्दोलन में | In the movement |
| वत्सला | स्नेहयुक्ता | स्नेहमयी | Loving |
| माहात्म्यम् | महत्त्वम् | महिमा | Greatness |
| मुकुटरूपेण | किरीटरूपेण | मुकुट रूप से | As a crown |
| पर्वतराजः | पर्वतानां राजा | पर्वतों का राजा | The king of mountains |
| रत्नाकरः | समुद्रः | सागर | Sea / Ocean |
| तीर्थक्षेत्राणि | पुण्यक्षेत्राणि | तीर्थस्थल | Holy places |
Old NCERT vs New – Class 7 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) – Overview
| Class | Class 7 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 1 of 13 – Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 7 Sanskrit Chapter 1 – FAQs
Where can I download Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) Class 7 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 7 Sanskrit Chapter 1 about?
बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय ने सन् १८८२ में ‘आनन्दमठ’ नामक उपन्यास लिखा; ‘वन्दे मातरम्’ गीत उसी उपन्यास में है। ‘वन्दे मातरम्’ का अर्थ है — ‘अहं मातुः वन्दनं करोमि’ (मैं माता की वन्दना करता हूँ)।
Is Vande Bhartamatram (वन्दे भारतमातरम्) from the new NCERT Class 7 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 1 of deepakam, the new NCERT Class 7 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 1?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.













