Download Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) – NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 15 PDF from the new NCERT Class 6 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. कथा का आरम्भ (पृष्ठ 152)। ‘माधवनामकः एकः बालकः आसीत्। सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान्। तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म।’ — सपने में माधव के शरीर के अङ्ग बोलने लगते हैं और हर एक कहता है ‘अहम् एव श्रेष्ठः’।
Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) PDF – Chapter 15 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 15 PDF | Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 6 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्)? (Class 6 Sanskrit Chapter 15)
- कथा का आरम्भ (पृष्ठ 152)। ‘माधवनामकः एकः बालकः आसीत्। सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान्। तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म।’ — सपने में माधव के शरीर के अङ्ग बोलने लगते हैं और हर एक कहता है ‘अहम् एव श्रेष्ठः’।
- हर अङ्ग अपना काम गिनाता है। पादः — ‘मम कारणेन माधवः चलति।’ हस्तः — ‘मम कारणेन माधवः लिखति, गृहकार्यं करोति।’ नयनम् — ‘मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम्?’ कर्णः — ‘वाहनों की ध्वनि न सुने तो दुर्घटना हो जाए।’ मुखम् — ‘मेरे कारण भोजन, भाषण, उत्तर।’ इसी में पाठ का सारा क्रिया-शब्दभण्डार आ जाता है।
- निर्णय (पृष्ठ 153)। उदरम् झगड़ा रोकता है — ‘कोलाहलं न कुर्वन्तु। वयं सर्वे माधवम् एव पृच्छाम, कः श्रेष्ठः।’ और माधव उत्तर देता है — ‘मम शरीरस्य सर्वाणि अङ्गानि मम कृते उपकारकाणि सन्ति … भवन्तः सर्वेऽपि श्रेष्ठाः। भवन्तः सर्वेऽपि मम प्रियाः।’ यही पाठ का शीर्षक और यही उसका सन्देश है।
- शब्दभण्डार — शरीर के अङ्गों के नाम। पाठ के छह अङ्ग (पाद, हस्त, नयन, कर्ण, मुख, उदर) से आगे बढ़कर अभ्यास और योग्यताविस्तर में बत्तीस नाम आते हैं — ललाटम्, भ्रूः, कपोलः, चिबुकम्, ग्रीवा, स्कन्धः, कूर्परः, मणिबन्धः, अङ्गुष्ठः, कटिः, ऊरुः, जानु, जङ्घा, गुल्फः, पार्ष्णिः आदि।
- व्याकरण — दो विभक्तियाँ। प्रश्न ६ पूरा तृतीया विभक्ति का है — काम जिस अङ्ग से होता है (मुखेन, पादाभ्यां, नासिकया, कर्णाभ्याम्) — नियम है करणे तृतीया। प्रश्न ७ पूरा सप्तमी विभक्ति का है — गहना जिस अङ्ग में/पर पहना जाता है (कण्ठे, ललाटे, कर्णयोः, हस्तयोः) — नियम है अधिकरणे सप्तमी।
- पाठ का अन्त (पृष्ठ 159)। श्रीवल्लभाचार्य-रचित मधुराष्टकम् दिया गया है — ‘अधरं मधुरं वदनं मधुरम्…’। ध्यान दीजिए कि इस स्तोत्र में भी अधर, वदन, नयन, हृदय, पाणि, पाद जैसे शरीराङ्ग ही गिनाए गए हैं, इसलिए यह पाठ से जुड़ा हुआ है। साथ में गतिविधि-कार्यम् (पाठ का नाट्याभिनय) तथा परियोजनाकार्यम् (स्फोरकपत्र पर शरीर-चित्र) हैं।
त्वरित पुनरावृत्ति – Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| स्वप्ने | स्वप्नसमये | स्वप्न में | In Dream |
| स्वशरीरस्य | निजकायस्य | अपने शरीर के | Of his own body |
| अङ्गानि | अवयवाः | अङ्ग | Body parts |
| दृष्टवान् | अपश्यत् | देखा | Saw |
| चर्चाम् | आलापम् | चर्चा को | Discussion |
| श्रेष्ठः | उत्तमः | श्रेष्ठ | Great |
| अनुक्षणम् | सत्वरम् | उसी समय | Instantly |
| गृहकार्यम् | गृहे पठनकर्म | गृहकार्य | Homework |
| मां विना | मां विहाय | मेरे बिना | Without me |
| स्मितम् | मन्दहासः | थोड़ा हँस के | Smile |
| शक्नोति | समर्थः भवति | समर्थ होता है | Able to |
| मार्गे | वर्त्मनि | मार्ग में | On road |
| सङ्गीतम् | सुन्दरं गीतम् | सङ्गीत | Music |
| साहाय्येन | सहायकारणेन | सहायता से | With the help of |
Old NCERT vs New – Class 6 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2024-25). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) – Overview
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 15 of 16 – Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 6 Sanskrit Chapter 15 – FAQs
Where can I download Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) Class 6 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 6 Sanskrit Chapter 15 about?
कथा का आरम्भ (पृष्ठ 152)। ‘माधवनामकः एकः बालकः आसीत्। सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान्। तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म।’ — सपने में माधव के शरीर के अङ्ग बोलने लगते हैं और हर एक कहता है ‘अहम् एव श्रेष्ठः’।
Is Madhvasya Priyam Angam (माधवस्य प्रियम् अङ्गम्) from the new NCERT Class 6 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 15 of deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.







