Download Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) – NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 7 PDF from the new NCERT Class 6 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का नाम ही उसका मुख्य वाक्य है — ‘शूराः वयं धीराः वयम्’ = ‘हम शूर हैं, हम धीर हैं’। पूरा गीत उत्तमपुरुष बहुवचन में है — वयम् (हम), स्मः (हैं), यामः (जाते हैं) — इसलिए यह पाठ मिलकर, सामूहिक स्वर में गाने के लिए बना है।
Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) PDF – Chapter 7 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 7 PDF | Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 6 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्)? (Class 6 Sanskrit Chapter 7)
- पाठ का नाम ही उसका मुख्य वाक्य है — ‘शूराः वयं धीराः वयम्’ = ‘हम शूर हैं, हम धीर हैं’। पूरा गीत उत्तमपुरुष बहुवचन में है — वयम् (हम), स्मः (हैं), यामः (जाते हैं) — इसलिए यह पाठ मिलकर, सामूहिक स्वर में गाने के लिए बना है।
- गीत में पाँच श्लोक हैं और हर श्लोक के बाद टेक है — ‘शूरा वयम्॥’। श्लोक १ गुण गिनाता है, श्लोक २ स्वभाव, श्लोक ३ बताता है कि हृदय में क्या नहीं है, श्लोक ४ संकल्प है और श्लोक ५ ईश्वर से प्रार्थना।
- गीत में विसर्ग बार-बार लुप्त दिखता है — ‘शूराः’ का ‘शूरा’, ‘निखिलाः’ का ‘निखिला’, ‘गतभीतयः’ का ‘गतभीतयो’। यह छन्द और गायन के कारण होता है; व्याकरण की दृष्टि से सब प्रथमा विभक्ति बहुवचन ही हैं।
- अवधेयांशः दो नई बातें सिखाता है — नामपद का मूलरूप प्रातिपदिकम् कहलाता है (‘रामः’ का प्रातिपदिक ‘राम’), और तद्, एतद्, अस्मद्, युष्मद् के प्रथमा-रूप। अस्मद् और युष्मद् के रूप तीनों लिङ्गों में एक जैसे रहते हैं — अहम्/आवाम्/वयम् और त्वम्/युवाम्/यूयम्।
- अभ्यास का आधा भाग वचन-परिवर्तन का है — प्रश्न ३ और ५ में एकवचन ↔ बहुवचन बदलना है, और प्रश्न ६ कर्ता को उसकी सही क्रिया से जोड़ना सिखाता है (छात्रः पठति, छात्रौ पठतः, छात्राः पठन्ति)।
- योग्यताविस्तर गीत को इतिहास से जोड़ देता है — नौ महापुरुषों के चित्र (शङ्कराचार्य से अब्दुल कलाम तक) और एक मातृदेवता-स्तोत्र जिसमें अरुन्धती, गार्गी, मीरा, दुर्गावती, लक्ष्मीबाई, चन्नम्मा, रुद्रमाम्बा, निवेदिता जैसे नाम गिनाए गए हैं।
त्वरित पुनरावृत्ति – Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृते) | हिन्दी | गीते प्रयोगः |
|---|---|---|---|
| नितराम् | सुतराम् | अत्यधिक रूप से | जयगामिनो नितराम् |
| दृढमानसाः | दृढचित्ताः | दृढ़ मन वाले | दृढमानसा गतलालसाः |
| गतलालसाः | लोभरहिताः | लालच रहित | दृढमानसा गतलालसाः |
| प्रियसाहसाः | साहसयुक्ताः | साहसी | प्रियसाहसाः सततम् |
| नियतम् | निश्चितम् | निश्चित (रूप से) | शुभचिन्तका नियतम् |
| ऊर्जस्वलाः | स्फूर्तियुक्ताः | फुर्तीले | ऊर्जस्वला वर्चस्वला |
| वर्चस्वलाः | तेजोयुक्ताः | तेजस्वी | ऊर्जस्वला वर्चस्वला |
| अतिनिश्चलाः | अविचलिताः | दृढ़ निर्णय वाले | अतिनिश्चला विजये |
| शूराः | वीराः | पराक्रमी | शूरा वयं धीरा वयम् |
| सुतराम् | अत्यधिकम् | बहुत अधिक | वीरा वयं सुतराम् |
| गुणशालिनः | गुणयुक्ताः | गुणवान् | गुणशालिनो बलशालिनो |
| जयगामिनः | विजयं प्राप्नुवन्तः | विजय पाने वाले | जयगामिनो नितराम् |
| अतिभावुकाः | अतीव संवेदनशीलाः | अत्यन्त भावुक | जनसेवका अतिभावुकाः |
| शुभचिन्तकाः | हितैषिणः | भला चाहने वाले | शुभचिन्तका नियतम् |
Old NCERT vs New – Class 6 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2024-25). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) – Overview
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 7 of 16 – Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 6 Sanskrit Chapter 7 – FAQs
Where can I download Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) Class 6 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 6 Sanskrit Chapter 7 about?
पाठ का नाम ही उसका मुख्य वाक्य है — ‘शूराः वयं धीराः वयम्’ = ‘हम शूर हैं, हम धीर हैं’। पूरा गीत उत्तमपुरुष बहुवचन में है — वयम् (हम), स्मः (हैं), यामः (जाते हैं) — इसलिए यह पाठ मिलकर, सामूहिक स्वर में गाने के लिए बना है।
Is Shurah Vayan Dhirah Vayam (शूराः वयं धीराः वयम्) from the new NCERT Class 6 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 7 of deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.











