Download Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) – NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 8 PDF from the new NCERT Class 6 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का पूरा विषय एक ही शब्द है — ‘वर्णः’ (रंग)। यहाँ ‘वर्ण’ का अर्थ अक्षर नहीं, रंग है। पाठ हरितः, रक्तः, कृष्णः, श्वेतः, नीलः, पीतः, केसरः, पाटलः और नीललोहितः — नौ रंगों के संस्कृत नाम प्रकृति के उदाहरणों से सिखाता है।
Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) PDF – Chapter 8 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 8 PDF | Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 6 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः)? (Class 6 Sanskrit Chapter 8)
- पाठ का पूरा विषय एक ही शब्द है — ‘वर्णः’ (रंग)। यहाँ ‘वर्ण’ का अर्थ अक्षर नहीं, रंग है। पाठ हरितः, रक्तः, कृष्णः, श्वेतः, नीलः, पीतः, केसरः, पाटलः और नीललोहितः — नौ रंगों के संस्कृत नाम प्रकृति के उदाहरणों से सिखाता है।
- यह पाठ संवाद-रूप में है। बोलने वाले हैं शिक्षकः तथा पाँच छात्र — श्रद्धा, मेधा, मनीषा, मञ्जुलः और आदित्यः। शिक्षक प्रश्न पूछते हैं, छात्र चारों ओर देखकर उत्तर देते हैं — इसीलिए पूरा पाठ लगभग वैसा ही है जैसा कक्षा में सचमुच बोला जाता है।
- पाठ का पहला चित्र अमृत-उद्यान का है — राष्ट्रपति भवन के परिसर में स्थित यह उद्यान सौ से अधिक प्रकार के गुलाब और सामान्यतः पाँच हज़ार से अधिक ऋतु-पुष्पों के लिए प्रसिद्ध है। पाठ का प्रारम्भिक अनुच्छेद यही परिचय देता है।
- व्याकरण की दृष्टि से पाठ ‘तृतीया विभक्ति’ और आदरार्थक क्रियारूपों का अभ्यास कराता है — ‘हरितवर्णेन शोभते’, ‘रक्तवर्णेन युक्तम्’ में तृतीया, और ‘पश्यन्तु, पश्यतु, वदतु, अवलोकयन्तु’ में लोट्-लकार तथा ‘भवत्याः’, ‘भवतः’ जैसे आदरसूचक भवत्-रूप।
- अभ्यास पूरी तरह गतिविधि-आधारित है — प्रश्न ३ में रंग के धब्बों को नाम से जोड़ना, प्रश्न ४ में राष्ट्रध्वज के रंग भरना, प्रश्न ६ में शुक, गुलाब, कमीज़, जपापुष्प, नारंगी, गाय, केला और काक के रेखाचित्रों में निर्दिष्ट रंग भरना।
- पाठ का अन्तिम सन्देश आध्यात्मिक है। ‘वर्णयोजकः चित्रकारः कः ?’ — सब छात्र ऊँचे स्वर में उत्तर देते हैं ‘परमेश्वरः’। योग्यताविस्तर का पद्य ‘सायङ्काले त्वम्बरकोणे’ इसी भाव को दोहराता है — सन्ध्या के आकाश के रंग किसी और ने नहीं, सर्वकलाकाराणां नायक भगवान् ने रचे हैं।
त्वरित पुनरावृत्ति – Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः)
| शब्दः | अर्थः (English) | हिन्दी | पाठे उदाहरणम् |
|---|---|---|---|
| निसर्गः | प्रकृतिः (Nature) | प्रकृति | रमणीयः निसर्गः |
| हरितानि | हरितवर्णानि (Green) | हरे रंग के | हरितानि पर्णानि |
| पर्णानि | पत्राणि (Leaves) | पत्ते | हरितानि पर्णानि |
| जन्तवः | प्राणिनः (Animals) | प्राणी | खगाः, जन्तवः च सन्ति |
| खगाः | पक्षिणः (Birds) | पक्षी | खगाः, जन्तवः च सन्ति |
| वर्णमयः | वर्णयुक्तः (Colourful) | रंगीन | निसर्गः बहुवर्णमयः |
| शुकः | कीरः (Parrot) | तोता | वृक्षस्य उपरि शुकः अस्ति |
| इष्टवर्णः | प्रियवर्णः (Favourite colour) | इष्ट रंग, प्रिय रंग | भवत्याः इष्टवर्णः हरितः |
| काकः | वायसः (Crow) | कौआ | अत्र काकः अपि अस्ति |
| पिकः | कोकिलः (Cuckoo) | कोयल | पिकस्य अपि वर्णः कृष्णः |
| जपापुष्पम् | जपापुष्पम् (Hibiscus) | गुड़हल | पश्यतु जपापुष्पम् |
| चञ्चुः | खगतुण्डः (Beak) | चोंच | शुकस्य चञ्चुः अपि रक्तवर्णा |
| रक्तः | रक्तवर्णः (Red) | लाल | रक्तवर्णः आचार्य ! |
| नीलः | नीलवर्णः (Blue) | नीला | पक्षाः नीलाः पीताः रक्ताः च |
Old NCERT vs New – Class 6 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2024-25). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) – Overview
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 8 of 16 – Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 6 Sanskrit Chapter 8 – FAQs
Where can I download Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) Class 6 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 6 Sanskrit Chapter 8 about?
पाठ का पूरा विषय एक ही शब्द है — ‘वर्णः’ (रंग)। यहाँ ‘वर्ण’ का अर्थ अक्षर नहीं, रंग है। पाठ हरितः, रक्तः, कृष्णः, श्वेतः, नीलः, पीतः, केसरः, पाटलः और नीललोहितः — नौ रंगों के संस्कृत नाम प्रकृति के उदाहरणों से सिखाता है।
Is Sah Ev Mahan Chitrakarah (सः एव महान् चित्रकारः) from the new NCERT Class 6 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 8 of deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 8?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.








