Download Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) – NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 6 PDF from the new NCERT Class 6 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का नाम ही पहला वाक्य है — ‘अहं प्रातः उत्तिष्ठामि’ = ‘मैं सुबह उठता/उठती हूँ’। पूरा पाठ उत्तमपुरुष एकवचन में कहा गया है — करोमि, पिबामि, नमामि, गच्छामि — इसलिए विद्यार्थी इसे ज्यों-का-त्यों अपनी दिनचर्या बताने में काम ले सकता है।
Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) PDF – Chapter 6 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 6 PDF | Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 6 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि)? (Class 6 Sanskrit Chapter 6)
- पाठ का नाम ही पहला वाक्य है — ‘अहं प्रातः उत्तिष्ठामि’ = ‘मैं सुबह उठता/उठती हूँ’। पूरा पाठ उत्तमपुरुष एकवचन में कहा गया है — करोमि, पिबामि, नमामि, गच्छामि — इसलिए विद्यार्थी इसे ज्यों-का-त्यों अपनी दिनचर्या बताने में काम ले सकता है।
- समय बताने का साँचा एक ही है — ‘संख्या + वादनम्’। पञ्चवादनम् = ५:००, षड्वादनम् = ६:००, अष्टवादनम् = ८:००। और कोई काम किस समय होता है, यह कहना हो तो ‘–वादने’ — अहं पञ्चवादने उत्तिष्ठामि (मैं पाँच बजे उठता/उठती हूँ)।
- तीन उपसर्ग-जैसे शब्द सारा खेल पलट देते हैं — सपाद (स + पाद = सवा, +१५ मिनट), सार्ध (स + अर्ध = साढ़े, +३० मिनट) और पादोन (पाद + ऊन = पौने, −१५ मिनट)। इसीलिए पादोन-सप्तवादनम् ७:४५ नहीं, ६:४५ होता है।
- दिनचर्या ५:०० से ८:०० तक बारह चरणों में चलती है — उठना, भूमिवन्दन और माता-पिता को नमन, उषःपान, शौच-दन्तधावन, सूर्यनमस्कार-योगासन, स्वाध्याय, परिसर-स्वच्छता, स्नान, प्रार्थना-गीतापाठ, चरणवन्दन, प्रातराश और विद्यालय-गमन — पाठ के बारह चित्र इन्हीं बारह कामों के हैं।
- यह केवल भाषा का पाठ नहीं, शिष्टाचार का पाठ भी है। अभ्यास का प्रश्न १ और प्रश्न ६ पूरी तरह शिष्टाचार-पदों पर हैं — गुरुवन्दनम्, वृद्धसेवा, अतिथिसत्कारः, प्राणिषु दया, समयपालनम्, प्रकृतिरक्षणम् — और उनके सामने रखे हैं दुर्गुण — कलहः, अहङ्कारः, असूया, हिंसा, परस्परद्वेषः।
- योग्यताविस्तर भारत की समय-विद्या दिखाता है — कोणार्क का सूर्यमन्दिर, जयपुर का घटिकायन्त्रम् और दिल्ली का मिश्रयन्त्रम् (जन्तर-मन्तर)। साथ में दो नित्यपाठ्य श्लोक — कराग्रे वसते लक्ष्मीः (प्रातःस्मरणम्) और समुद्रवसने देवि (भूमिवन्दना)।
त्वरित पुनरावृत्ति – Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि)
| शब्दः | अर्थः | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| दिनचर्याम् | दैनन्दिन-कार्यसरणीम् | दैनिक कार्य | Daily Routine |
| वदामि | कथयामि | बोल रहा/रही हूँ | I speak |
| प्रतिदिनम् | नित्यम् | हर दिन | Daily |
| उत्तिष्ठामि | जागर्मि | जागता/जागती हूँ | I wake up/get up |
| भूमेः | पृथिव्याः | भूमि का | Of the earth |
| वन्दनम् | नमनम् | अभिवादन | Salutation |
| मुखप्रक्षालनम् | मुखधावनम् | मुँह धोना | Facewash |
| तदनन्तरम् | ततः परम् | उसके पश्चात् | After that |
| दन्तधावनम् | दन्तशोधनम् | दाँतों का मञ्जन | Brushing teeth |
| योगासनम् | योगासनक्रिया | योगासन | Yogasana |
| स्वाध्यायम् | स्व-अध्ययनम् | स्वयं अध्ययन | Self-study |
| स्नानम् | शरीरशुद्धिः | नहाना | Bath |
| श्लोकान् | छन्दोबद्धानि पद्यानि | श्लोकों को | Metred verses |
| प्रातराशम् | कल्याहारम् | अल्पाहार | Breakfast |
Old NCERT vs New – Class 6 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2024-25). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) – Overview
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 6 of 16 – Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 6 Sanskrit Chapter 6 – FAQs
Where can I download Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) Class 6 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 6 Sanskrit Chapter 6 about?
पाठ का नाम ही पहला वाक्य है — ‘अहं प्रातः उत्तिष्ठामि’ = ‘मैं सुबह उठता/उठती हूँ’। पूरा पाठ उत्तमपुरुष एकवचन में कहा गया है — करोमि, पिबामि, नमामि, गच्छामि — इसलिए विद्यार्थी इसे ज्यों-का-त्यों अपनी दिनचर्या बताने में काम ले सकता है।
Is Ahan Pratah Uttishthami (अहं प्रातः उत्तिष्ठामि) from the new NCERT Class 6 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 6 of deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 6?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.






