Skip to content

Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)

Download Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) – NCERT Class 6 Sanskrit Chapter 9 PDF from the new NCERT Class 6 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का मूल वाक्य उपनिषद् से आया है — ‘अतिथिदेवो भव’ (तैत्तिरीयोपनिषद्, शिक्षावल्ली)। अर्थ है — ‘अतिथि को देवता मानो’। पाठ-प्रवेश बताता है कि भारतीय संस्कृति में अतिथि-सेवा पञ्चमहायज्ञों में गिनी जाती है, और यहाँ केवल मनुष्य ही नहीं, अन्य प्राणी भी…

Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) PDF – Chapter 9 of Deepakam

Read the chapter online or download the PDF.

PDFChapterDownload
Chapter 9 PDFAtithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव)View PDF
Full bookNCERT Class 6 Sanskrit – DeepakamView Book

Read Online

NCERT Book Class 6 Sanskrit (Deepakam) Chapter 9 अतिथिदेवो भव Open PDF
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)
Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF – NCERT Sanskrit Deepakam Chapter 9 (2026-27)

What Is in Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव)? (Class 6 Sanskrit Chapter 9)

  • पाठ का मूल वाक्य उपनिषद् से आया है — ‘अतिथिदेवो भव’ (तैत्तिरीयोपनिषद्, शिक्षावल्ली)। अर्थ है — ‘अतिथि को देवता मानो’। पाठ-प्रवेश बताता है कि भारतीय संस्कृति में अतिथि-सेवा पञ्चमहायज्ञों में गिनी जाती है, और यहाँ केवल मनुष्य ही नहीं, अन्य प्राणी भी अतिथि के रूप में प्रीति के पात्र होते हैं।
  • कहानी बहुत सरल है। राधिका के घर की छत पर एक बिल्ली और उसके चार बच्चे आ गए हैं। राधिका उनके नाम रखती है — तन्वी, मृद्वी, शबलः, भीमः — और हर नाम उनके अपने गुण से जुड़ा है। वह बिल्ली को दूध देती है, शावकों के पास जाती है, और शावक उससे डरते नहीं।
  • पितामही का उपदेश ही पाठ का केन्द्र है। वे कहती हैं — ‘अतिथयः कदा आगच्छन्ति इति न जानीमः, किन्तु यदा ते अत्र आगच्छन्ति तदा तेषाम् एतादृशी सेवा करणीया’ — अर्थात् अतिथि कब आएगा यह पता नहीं, पर जब आए तब उसकी ऐसी ही सेवा करनी चाहिए।
  • पाठ का अन्त बहुत प्यारा है — राधिका दिन भर मन्त्र की तरह ‘अतिथिदेवो भव’ दोहराती है और फिर बिल्ली के बच्चों से ही वात्सल्य के साथ कहती है — ‘भवन्तः अपि वदन्तु — अतिथिदेवो भव’। जो सीखा है उसे तुरन्त औरों को सिखा देना ही सच्चा सीखना है।
  • व्याकरण का विषय है ‘अव्ययम्’। पाठ में मोटे (नीले) अक्षरों में छपे शब्द — एव, यतः, च, तत्र, अत्र, एकत्र, उपरि, इति, न, आम्, तु, अपि, अतीव, तथा, किञ्चित्, कदा, यदा, तदा, किन्तु, चेत्, पृष्ठतः, परितः, इव, किम् — अव्यय हैं (नीले रंग में ‘काचित्’ भी छपा है, जो ‘किम् + चित्’ से बना स्त्रीलिङ्ग रूप है)। श्लोक ‘सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु…’ अव्यय का लक्षण बताता है: जो लिङ्ग, विभक्ति और वचन तीनों में कभी नहीं बदलता, वही अव्यय है।
  • अभ्यास पूरी तरह ‘कुत्र ?’ के इर्द-गिर्द घूमता है। प्रश्न ३ में प्रश्नवाचक वाक्य बनाना, प्रश्न ४ में मेज़ के चित्र से ‘अस्ति / नास्ति’, प्रश्न ५ में अत्र-तत्र-सर्वत्र-अन्यत्र का रेखाचित्र, प्रश्न ७ में अव्यय छाँटना और प्रश्न ८ में ‘कः कुत्र अस्ति ? कुत्र नास्ति ?’ की तालिका — सब एक ही व्याकरण-बिन्दु का अभ्यास हैं।

त्वरित पुनरावृत्ति – Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव)

शब्दःअर्थः (English)हिन्दीउदाहरणम्
कूर्दमानाउच्छलनं कुर्वती (Jumping, female)कूदती हुईकूर्दमाना एव चलति
नूतनाःनवीनाः (New)नयेगृहे नूतनाः अतिथयः सन्ति
मिलित्वासम्मिल्य (Together)मिलकरपुत्र्यौ च मिलित्वा ते तत्र पञ्च सन्ति
अहोरात्रम्अहर्निशम् (Day and night)दिन-रातअहोरात्रं तस्याः चिन्ता एकत्र एव
छद्याः उपरिगृहस्य उपरितने भागे (On the roof)छत के ऊपरगृहस्य छद्याः उपरि
शावकाःमार्जारस्य शिशवः (Kittens)बिल्ली के बच्चेतस्याः चत्वारः शावकाः च
मन्दं मन्दम्शनैः शनैः (Slowly)धीरे-धीरेमन्दं मन्दं पृष्ठतः आगच्छति
पृष्ठतःपृष्ठभागतः (From the back, behind)पीछे-पीछेमन्दं मन्दं पृष्ठतः आगच्छति
कार्यकलापान्गतिविधीन् (Activities)गतिविधियों कोराधिकायाः कार्यकलापान् दृष्ट्वा हसति
दृष्ट्वाअवलोक्य (Having seen)देखकरराधिकां दृष्ट्वा शावकाः भीताः न भवन्ति
एतादृशाःएतैः समानाः (Like these)इस तरह केतेषाम् एतादृशी सेवा करणीया
स्थापयन्तीस्थापनं कुर्वती (Putting)डालती हुईमालाम् इव हस्तौ स्थापयन्ती पृच्छति
किमर्थम्किं निमित्तम् (Why)क्यों / किसलिएकिन्तु किमर्थम्?
आदिनम्सम्पूर्णं दिनम् (Whole day)दिन भरराधिका आदिनं मन्त्रम् इव वदति

Old NCERT vs New – Class 6 Sanskrit

This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2024-25). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.

Solutions and All Chapters

Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:

Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) – Overview

ClassClass 6
SubjectSanskrit
BookDeepakam – new NCERT book
Chapter9 of 16 – Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव)
EditionNCERT Reprint 2026-27
Session2026-27
PDFFree – read online or download

Class 6 Sanskrit Chapter 9 – FAQs

Where can I download Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) Class 6 PDF?

From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.

What is Class 6 Sanskrit Chapter 9 about?

पाठ का मूल वाक्य उपनिषद् से आया है — ‘अतिथिदेवो भव’ (तैत्तिरीयोपनिषद्, शिक्षावल्ली)। अर्थ है — ‘अतिथि को देवता मानो’। पाठ-प्रवेश बताता है कि भारतीय संस्कृति में अतिथि-सेवा पञ्चमहायज्ञों में गिनी जाती है, और यहाँ केवल मनुष्य ही नहीं, अन्य प्राणी भी अतिथि के रूप में प्रीति के पात्र होते हैं।

Is Atithidevo Bhav (अतिथिदेवो भव) from the new NCERT Class 6 Sanskrit book?

Yes. It is chapter 9 of deepakam, the new NCERT Class 6 Sanskrit book for 2026-27.

Is this the latest NCERT edition for 2026-27?

Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.

Where are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 9?

Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.

Official website: ncert.nic.inNational Council of Educational Research and Training publishes date sheets, admit cards and results here
Visit

Ask a question

?

Loading comments…