NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Shurah Vayam Dhirah Vayam of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 6 Sanskrit Chapter 7 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Class: Class 6
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 7 – Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 7 शूराः वयं धीराः वयम् View Download
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 online above, or download the complete question-answer PDF to study Shurah Vayam Dhirah Vayam offline at any time.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 31 questions of this chapter. The questions solved are:
- श्रीमन् ! अहम् अद्य ‘शूरा वयं धीरा वयम्’ इति गीतं श्रुतवान् । अस्तु ! शोभनम् । श्रीमन् ! अहमपि एतत् गीतं श्रुतवान् । सुन्दरं गीतम् अस्ति । छात्राः ! “शूरा वयं धीरा वयम्” अत्र ‘वयम्’ इति शब्दः केषां कृते प्रयुक्तः ? वयं शब्दः भारतीयानां कृते अस्ति इति चिन्तयामि । श्रीमन् ! वयं भारतीयाः शूराः वीराः च स्मः । सत्यम् । वयं भारतीयाः शूराः वीराः च । एतत् एव सस्वरं मिलित्वा गायामः । — अस्य संवादस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- छात्राः ! “शूरा वयं धीरा वयम्” अत्र ‘वयम्’ इति शब्दः केषां कृते प्रयुक्तः ? (पाठ्य-प्रश्नः, पृष्ठ 77)
- ‘अहम्’, ‘वयम्’ — अनयोः पदयोः कः भेदः ? संवादे प्रयुक्तानि क्रियापदानि दृष्ट्वा स्पष्टीकुर्वन्तु । (पाठ्य-प्रश्नः, पृष्ठ 77)
- शूरा वयं धीरा वयं वीरा वयं सुतराम् । गुणशालिनो बलशालिनो जयगामिनो नितराम् ॥१॥ शूरा वयम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- दृढमानसा गतलालसाः प्रियसाहसाः सततम् । जनसेवका अतिभावुकाः शुभचिन्तका नियतम् ॥२॥ शूरा वयम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- पृष्ठे 78 द्वे चित्रे स्तः । चित्रयोः किं दृश्यते ? गीतस्य काभिः पङ्क्तिभिः सह एते चित्रे सम्बद्धे ? (चित्र-आधारितः पाठ्य-प्रश्नः)
- धनकामना सुखवासना न च वञ्चना हृदये । ऊर्जस्वला वर्चस्वला अतिनिश्चला विजये ॥३॥ शूरा वयम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- गतभीतयो धृतनीतयो दृढशक्तयो निखिला । यामो वयं समराङ्गणं विजयार्थिनो बालाः ॥ ४ ॥ शूरा वयम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- पृष्ठे 79 उपरि अधः च चित्राणि सन्ति । तेषु के के दृश्यन्ते ? तानि चित्राणि केन श्लोकेन सह सम्बद्धानि ? (चित्र-आधारितः पाठ्य-प्रश्नः)
- जगदीश हे ! परमेश हे ! सकलेश हे ! भगवन् । जयमङ्गलं परमोज्ज्वलं नो देहि परमात्मन् ॥ ५ ॥ शूरा वयम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- वयं शब्दार्थान् जानीमः — नितराम्, दृढमानसाः, गतलालसाः, प्रियसाहसाः, नियतम्, ऊर्जस्वलाः, वर्चस्वलाः, अतिनिश्चलाः, शूराः । एतेषां पदानाम् अर्थं संस्कृते हिन्द्यां आङ्ग्लभाषायां च लिखन्तु, मातृभाषया अपि अर्थं लिखन्तु ।
- वयं शब्दार्थान् जानीमः — गतभीतयः, धृतनीतयः, दृढशक्तयः, निखिलाः, यामः, समराङ्गणम्, विजयार्थिनः, सकलेश, परमोज्ज्वलम्, नः, देहि । एतेषां पदानाम् अर्थं संस्कृते हिन्द्यां आङ्ग्लभाषायां च लिखन्तु ।
- गीतस्य भावार्थः — वयं सर्वे भारतीयाः शूराः, वीराः, धैर्यशालिनः च स्मः । सर्वे गुणशालिनः बलशालिनः विजेतारः च स्मः । वयं दृढसंकल्पयुक्ताः लोभरहिताः साहसयुक्ताः च स्मः । वयं सर्वे भारतवासिनः उत्तमभावेन जनानां सेवां कुर्मः । सर्वेषां शुभचिन्तनं कुर्मः । अस्माकं हृदये धनस्य अधिककामनाः, सुखस्य विषये वासना, कपटभावना च न सन्ति । तेजोयुक्ताः वयं भारतीयाः ऊर्जापूर्वकं दृढतया च कार्यं कुर्मः । वयं भारतीयाः निर्भयाः दृढशक्त्या च युक्ताः युद्धक्षेत्रे सर्वदा नीतिपूर्वकं विजयम् इच्छामः । अतः इयं प्रार्थना अस्ति यत् – हे भगवन् ! हे संसारस्य स्वामिन् ! हे परमेश ! हे सकलेश ! भवान् अस्माकं कृते सर्वेषु कार्येषु उज्ज्वलं शुभं च विजयं प्रयच्छतु इति । — अस्य भावार्थस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- ‘रामः, सः, सीता, देवालयः, पीतः, बलशालिनः’ इति एतानि पदानि नामपदानि सन्ति । ‘रामः’ इति पदस्य मूलम् अस्ति ‘राम’ । नामपदस्य मूलरूपं ‘प्रातिपदिकम्’ इति कथ्यते । — ‘प्रातिपदिकम्’ इति किम् ? पाठे प्रयुक्तानां पञ्चानां पदानां प्रातिपदिकं लिखन्तु ।
- अधः विद्यमाने कोष्ठके प्रातिपदिकस्य प्रथमा-विभक्तेः रूपाणि पठन्तु — ‘तद्’ तथा ‘एतद्’ शब्दयोः त्रिषु लिङ्गेषु प्रथमा-विभक्तेः रूपाणि लिखन्तु ।
- ‘अस्मद्’ तथा ‘युष्मद्’ शब्दयोः प्रथमा-विभक्तेः रूपाणि लिखन्तु । एतयोः का विशेषता ?
- एतत् सम्पूर्णं गीतं सस्वरं गायन्तु, लिखन्तु, कण्ठस्थं च कुर्वन्तु ।
- पाठस्य आधारेण प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) शूराः के ? (ख) वयं कीदृशमानसाः स्मः ? (ग) वयं कीदृशचिन्तकाः स्मः ? (घ) वयं कुत्र अतिनिश्चलाः स्मः ? (ङ) वयं विजयार्थिनः कुत्र यामः ?
- उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु — (क) शूराः वयम् = शूरः अहम् ; वीराः वयम् = ……… (ख) ……… = बलशालिनः ; ……… = जयगामिनः (ग) दृढमानसाः = ……… ; प्रियसाहसाः = ……… (घ) ……… = अतिभावुकाः ; शुभचिन्तकाः = ……… (ङ) धनकामना = ……… ; वञ्चना = ……… (च) ……… = वर्चस्स्वलाः ; ……… = अतिनिश्चलाः
- स्तम्भौ मेलयन्तु उत्तरं च लिखन्तु — (अ) (क) गतभीतयो धृतनीतयो (ख) यामो वयं समराङ्गणं (ग) जगदीश हे ! परमेश हे ! (घ) जयमङ्गलं परमोज्ज्वलं (ङ) जनसेवका अतिभावुकाः (च) ऊर्जस्वला वर्चस्वला ; (ब) शुभचिन्तका नियतम् / सकलेश हे भगवन् ! / विजयार्थिनो बालाः / दृढशक्तयो निखिलाः / नो देहि परमात्मन् ! / अतिनिश्चला विजये
- उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां वचनपरिवर्तनं कुर्वन्तु — एकवचनम् / बहुवचनम् । यथा – शूरः – शूराः । (क) धीरः – ……… (ख) ……… – वीराः (ग) जनसेवकः – ……… (घ) ……… – धनकामनाः (ङ) निखिलः – ……… (च) ……… – बालाः
- उदाहरणं दृष्ट्वा अधोलिखितानि पदानि परस्परं संयोज्य वाक्यानि रचयन्तु — (अ) (क) छात्रः (ख) छात्रौ (ग) छात्राः (घ) अहम् (ङ) आवाम् (च) वयम् (छ) त्वम् (ज) युवाम् (झ) यूयम् ; (ब) पठामि / पठसि / पठति / पठन्ति / पठथः / पठथ / पठतः / पठामः / पठावः
- कोष्ठकात् उचितं पदं स्वीकृत्य रिक्तस्थाने लिखन्तु — यथा – तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् – सा (एषा/अहम्/सा) । (क) अस्मद्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् – ……… (वयम्/त्वम्/अहम्) (ख) युष्मद्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् – ……… (त्वम्/सः/युवाम्) (ग) तद्, पुंलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् – ……… (एषः/ते/सा) (घ) एतद्, नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, बहुवचनम् – ……… (एतानि/वयम्/तत्) (ङ) एतद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम् – ……… (अहम्/एषा/एतत्) (च) तद्, स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा विभक्तिः, द्विवचनम् – ……… (ते/अहम्/एषा)
- उदाहरणमनुसृत्य उचितेन पदेन रिक्तस्थानं पूरयन्तु — यथा – नायिका नृत्यति । (नृत्) । (क) बालकः ……… (लिख्) (ख) छात्रौ ……… (क्रीड्) (ग) अहम् ……… (गच्छ्) (घ) कविः ……… (रचय्) (ङ) महिलाः ……… (वद्) (च) देवाः ……… (आगच्छ्) (छ) फलानि ……… (पत्) (ज) गृहिण्यः ……… (उपविश्)
- गीतस्य रचनाकारः — अस्य गीतस्य रचनाकारः श्रीधरः भास्करः वर्णेकरः अस्ति । एषः सुप्रसिद्धः आधुनिकः कविः अस्ति । वर्णेकरमहोदयस्य जन्म महाराष्ट्र-राज्ये नागपुरनगरे अभवत् । एषः अनेकानि काव्यानि नाटकानि गीतानि च रचितवान् । वर्णेकरमहोदयः राष्ट्रपतिपुरस्कारेण अपि सम्मानितः अस्ति । — अस्य अनुच्छेदस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु, रचनाकारस्य विषये च लिखन्तु ।
- अधोलिखितानि शब्दरूपाणि पठन्तु अवगच्छन्तु स्मरन्तु च — भारतीय, धीर, शूर, जनसेवक, शुभचिन्तक, बाल, निखिल, कामना, वासना, वञ्चना, समराङ्गण, शोभन, नियत ।
- महापुरुषाणां राष्ट्रनायकानां च चित्राणि अधः सन्ति । एते शूराः वीराः धीराः च आसन् । गीते लिखितान् सर्वान् भावान् एतेषां महापुरुषाणां जीवने वयं पश्यामः । — चित्रेषु के के सन्ति ? तेषु गीतस्य कः भावः दृश्यते ?
- एतत् स्तोत्रं ध्यानेन पठन्तु, अवगच्छन्तु स्मरन्तु च । भारतवर्षस्य केषाञ्चन धीराणां वीराणां कासाञ्चन वीराङ्गनानां च नामोल्लेखः अधोदत्तेषु श्लोकेषु अस्ति । एतान् श्लोकान् सस्वरं गायन्तु स्मरन्तु च । — अरुन्धत्यनसूया च सावित्री जानकी सती । द्रौपदी कण्णगी गार्गी मीरा दुर्गावती तथा ॥ लक्ष्मीरहल्या चन्नम्मा रुद्रमाम्बा सुविक्रमा । निवेदिता सारदा च प्रणम्याः मातृदेवताः ॥ अगस्त्यः कम्बुकौण्डिन्यौ राजेन्द्रश्चोलवंशजः । अशोकः पुष्यमित्रश्च खारवेलः सुनीतिमान् ॥ रामकृष्णो दयानन्दो रवीन्द्रो राममोहनः । रामतीर्थोऽरविन्दश्च विवेकानन्द उद्यशाः ॥
- अधः प्रदत्तेषु महापुरुषेषु एकस्य लघुजीवनवृत्तं लिखन्तु — स्वामी विवेकानन्दः / शिवाजिः / राणाप्रतापः
- अस्मिन् पाठे प्रयुक्तानां प्रथमाविभक्तेः बहुवचनान्त-पदानां सङ्ग्रहणं कुर्वन्तु । दशशब्दानां वाक्ये प्रयोगम् अपि कुर्वन्तु ।
- अन्यत् संस्कृतदेशभक्तिगीतम् अन्विष्य तस्य सामूहिकं वाचनं कुर्वन्तु ।
Chapter at a Glance
- पाठ का नाम ही उसका मुख्य वाक्य है — ‘शूराः वयं धीराः वयम्’ = ‘हम शूर हैं, हम धीर हैं’। पूरा गीत उत्तमपुरुष बहुवचन में है — वयम् (हम), स्मः (हैं), यामः (जाते हैं), कुर्मः (करते हैं) — इसलिए यह पाठ मिलकर, सामूहिक स्वर में गाने के लिए बना है।
- गीत में पाँच श्लोक हैं और हर श्लोक के बाद टेक है — ‘शूरा वयम्॥’। श्लोक १ गुण गिनाता है, श्लोक २ स्वभाव, श्लोक ३ बताता है कि हृदय में क्या नहीं है, श्लोक ४ संकल्प है और श्लोक ५ ईश्वर से प्रार्थना।
- गीत में विसर्ग बार-बार लुप्त दिखता है — ‘शूराः’ का ‘शूरा’, ‘निखिलाः’ का ‘निखिला’, ‘गतभीतयः’ का ‘गतभीतयो’। यह छन्द और गायन के कारण होता है; व्याकरण की दृष्टि से सब प्रथमा विभक्ति बहुवचन ही हैं।
- अवधेयांशः दो नई बातें सिखाता है — नामपद का मूलरूप प्रातिपदिकम् कहलाता है (‘रामः’ का प्रातिपदिक ‘राम’), और तद्, एतद्, अस्मद्, युष्मद् के प्रथमा-रूप। अस्मद् और युष्मद् के रूप तीनों लिङ्गों में एक जैसे रहते हैं — अहम्/आवाम्/वयम् और त्वम्/युवाम्/यूयम्।
- अभ्यास का आधा भाग वचन-परिवर्तन का है — प्रश्न ३ बहुवचन से एकवचन बनवाता है, प्रश्न ५ एकवचन से बहुवचन, और प्रश्न ६ कर्ता को उसकी सही क्रिया से जोड़ना सिखाता है (छात्रः पठति, छात्रौ पठतः, छात्राः पठन्ति)।
- योग्यताविस्तर गीत को इतिहास से जोड़ देता है — नौ महापुरुषों के चित्र (शङ्कराचार्य से अब्दुल कलाम तक) और एक मातृदेवता-स्तोत्र जिसमें अरुन्धती, गार्गी, मीरा, दुर्गावती, लक्ष्मीबाई, चन्नम्मा, रुद्रमाम्बा, निवेदिता जैसे नाम गिनाए गए हैं।
How to Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 PDF
Follow these simple steps to get the Shurah Vayam Dhirah Vayam questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Shurah Vayam Dhirah Vayam shown above.
- Click the Download PDF link to save the Shurah Vayam Dhirah Vayam solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Shurah Vayam Dhirah Vayam in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 6 Sanskrit.
- Chapter 1 Vayam Varnamalam Pathamah
- Chapter 2 Sanyukta Vyanjanani
- Chapter 3 Eshah Kah Esha Ka Etat Kim
- Chapter 4 Aham Cha Tvam Cha
- Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Chapter 6 Aham Pratah Uttishthami
- Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Chapter 8 Sah Eva Mahan Chitrakarah
- Chapter 9 Atithidevo Bhava
- Chapter 10 Buddhih Sarvarthasadhika
- Chapter 11 Yah Janati Sah Panditah
- Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Chapter 13 Prithivyam Trini Ratnani
- Chapter 14 Alasyam Hi Manushyanam
- Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
NCERT Solutions for Class 6 – All Subjects
Just like Chapter 7 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 6. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 6.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 7 |
| Chapter Name | Shurah Vayam Dhirah Vayam |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 6 Sanskrit Chapter 7 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 6 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 6 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam from the NCERT Class 6 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 6 Sanskrit Chapter 7 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Shurah Vayam Dhirah Vayam questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 6 Sanskrit Chapter 7 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 6 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 6 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 6 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam, then please ask in the comments below.
