NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Tvam Apanam Gachchha of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 6 Sanskrit Chapter 12 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Class: Class 6
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 12 – Tvam Apanam Gachchha
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 12 त्वम् आपणं गच्छ View Download
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 online above, or download the complete question-answer PDF to study Tvam Apanam Gachchha offline at any time.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 21 questions of this chapter. The questions solved are:
- अम्बा — राकेश ! कुत्र असि ? अत्र आगच्छ । राकेशः — आम् अम्ब ! कथय किं कार्यं करवाणि ? … अम्बा — अस्तु । मार्गे यानानां गतिं पश्यतु । अनन्तरं सावधानं पारं गच्छतु । राकेशः — आम् । अहं गच्छामि । — अस्य सम्पूर्णस्य संवादस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- अत्र स्थूलाक्षरैः लिखितानि पदानि पश्यन्तु — पृष्ठे १२१ स्थूलाक्षरैः मुद्रितानां क्रियापदानां पुरुषं वचनं धातुं च लिखन्तु ।
- राकेशः — महोदय ! कृपया एतां नामावलीं पश्यतु, वस्तूनि च ददातु । आपणिकः — पश्यामि । … आपणिकः — पुनरपि आगच्छतु । — अस्य संवादस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- संवादस्य आधारेण गणयन्तु — राकेशः किं किं क्रीतवान् ? तस्य कुल-मूल्यं कियत् ? कियत् धनम् अवशिष्टम् ?
- चित्राणि दृष्ट्वा वाक्यानि पठन्तु अवगच्छन्तु च — भवान् पिबतु । यूयम् उत्तिष्ठत । भवन्तः खादन्तु । अहं संशयं पृच्छानि । त्वं पठ । वयं गच्छाम ।
- अधोलिखितानां शब्दानाम् अर्थं (संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ग्लभाषायां च) लिखन्तु, मातृभाषया अपि अर्थं लिखन्तु — स्यूतम्, नामावली, आपणम्, आनय, नय, चाकलेहः, यानानाम्, गतिम्, मुद्गः, शर्करा, गुडः, द्विदलम्, सर्षपः, अवशिष्टम्, विपणिम् ।
- अत्र स्थूलाक्षरैः लिखितानि पदानि पश्यन्तु । एतानि क्रियापदानि लोट्लकारे आज्ञा / प्रार्थना इति अर्थयोः सन्ति । लोट्लकारः क्रियायाः भावसूचकः (Mood) भवति । — अस्य नियमस्य हिन्दी-अनुवादं व्याख्यां च कुर्वन्तु ।
- तस्य रूपाणि पश्यन्तु — पठ् – धातुः (लोट्लकारः) : प्रथमपुरुषः — पठतु, पठताम्, पठन्तु; मध्यमपुरुषः — पठ, पठतम्, पठत; उत्तमपुरुषः — पठानि, पठाव, पठाम । एतां तालिकां स्मरन्तु, अन्येषां धातूनाम् अपि रूपाणि रचयन्तु ।
- पूर्वपृष्ठस्य कोष्ठके दत्तानि रूपाणि दृष्ट्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — (प्रथमा तालिका) लिखतु, लिखताम्, ……… / ………, लिखतम्, लिखत / लिखानि, लिखाव, ……… ; (द्वितीया तालिका) ………, क्रीडताम्, ……… / ………, क्रीडतम्, ……… / क्रीडानि, क्रीडाव, क्रीडाम ।
- निम्नलिखितेषु सुभाषितेषु लोट्लकारस्य क्रियापदानि चित्वा लिखन्तु — (क) काले वर्षतु पर्जन्यः पृथिवी सस्यशालिनी । देशोऽयं क्षोभरहितः सज्जनाः सन्तु निर्भयाः ॥ (ख) सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः । सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखभाग्भवेत् ॥ (ग) इमा आपः शिवाः सन्तु शुभाः स्वच्छाश्च निर्मलाः । पावनाः शीतलाः सन्तु पूताः सूर्यस्य रश्मिभिः ॥ (घ) निन्दन्तु नीतिनिपुणा यदि वा स्तुवन्तु लक्ष्मीः समाविशतु गच्छतु वा यथेष्टम् । अद्यैव वा मरणमस्तु युगान्तरे वा न्याय्यात् पथः प्रविचलन्ति पदं न धीराः ॥
- उदाहरणानुगुणं लोट्लकारस्य रूपाणि लिखन्तु — पठति – पठतु ; क्रीडामि – ……… ; हसति – ……… ; नृत्यति – ……… ; खादति – ……… ; पश्यसि – ……… ; नयसि – ……… ; गच्छामि – ……… ।
- उदाहरणानुगुणं बहुवचनस्य रूपाणि लिखन्तु — उत्तिष्ठतु – उत्तिष्ठन्तु ; आगच्छतु – ……… ; उपविशतु – ……… ; गच्छ – ……… ; खादतु – ……… ; पठानि – ……… ; पततु – ……… ।
- विद्यालयस्य वार्षिकोत्सवे के-के किं-किं कुर्वन्ति इति सूचनारूपेण वाक्यानि पुनः लिखन्तु — यथा : दशमकक्षायाः छात्राः वेदिकाम् अलङ्कुर्वन्ति । → दशमकक्षायाः छात्राः वेदिकाम् अलङ्कुर्वन्तु । (क) प्रधानाध्यापकः वार्षिकं विवरणं पठति । (ख) बालिकाः नृत्यन्ति । (ग) यूयम् आसन्दान् स्थापयथ । (घ) छात्रनायकः स्वागतं करोति । (ङ) मम मित्रं धन्यवादं निवेदयति । (च) संस्कृत-शिक्षिका वेदिकां सञ्चालयति । (छ) कार्यक्रमानन्तरं छात्राः उत्थाय राष्ट्रगीतं गायन्ति ।
- पट्टिकातः उचितैः क्रियारूपैः अनुच्छेदस्य रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — [पट्टिका : शृण्वन्तु, गच्छन्तु, लिखन्तु, पठन्तु, पृच्छन्तु, कुर्वन्तु, वदन्तु, उत्तिष्ठन्तु, उपविशन्तु, अभिवादयन्तु] — यदा अध्यापकः कक्षाम् आगच्छति तदा प्रथमं सर्वे ……… । उपचारवाक्येन तम् ……… । यदा सः वदति तदा एव सर्वे ……… । तस्य सूचनानुसारं पाठं ……… । गृहपाठं ……… । परस्परं वार्तालापं न ……… । प्रश्नस्य उत्तरं ……… । संशयं ……… । तस्य उपदेशं ……… । बहिः मा ……… ।
- मार्गे सूचनादीपाः फलकानि च भवन्ति । तेषां चित्राणि दृष्ट्वा पट्टिकापदैः वाक्यानि रिक्तस्थानेषु लिखन्तु — [पट्टिका : तिष्ठ, प्रतीक्षस्व, वामतः गच्छ, दक्षिणतः गच्छ, यानं मा स्थापय, पदयात्रिकाः !, गच्छ, अग्रे विद्यालयः] — (चित्राणि : वामदिशासूचकः नीलः बाणः; दक्षिणदिशासूचकः नीलः बाणः; रक्तत्रिकोणे छात्रौ मार्गं तरतः; रक्तवृत्ते हरितः पदयात्री; रक्त-पीत-हरितवर्णाः त्रयः सूचनादीपाः; ‘P’ इति अक्षरस्य उपरि रक्ता तिर्यग्रेखा)
- उदाहरणानुसारं क्रियापदस्य लोट्-लकाररूपैः वाक्यानि पूरयन्तु — यथा : छात्राः प्रातः शीघ्रम् उत्तिष्ठन्तु । (उत् + तिष्ठ्) (क) अम्ब ! अहं क्रीडार्थं ……… (गच्छ्) (ख) आगच्छन्तु, वयं प्रार्थनागीतं ……… (गाय्) (ग) ज्वरः अस्ति । पुत्र ! वृष्टौ न ……… (क्रीड्) (घ) लते ! भवती मम उपनेत्रम् ……… (आ + नय्) (ङ) आर्ये ! अहम् अन्तः ……… (प्रविश्) (च) अहं पृच्छामि त्वम् उत्तरं ……… (वद्) (छ) यूयं शीघ्रं नगरम् ……… (आ + गच्छ्) (ज) तात ! वयं कदा चलचित्रं ……… (पश्य्)
- चिह्नानि ( ? ! । , ) भावानुसारं वाक्ये योजयन्तु — यथा : राकेश ! कुत्र असि ? अत्र आगच्छ । (क) पुत्र किं करोषि (ख) कः श्लोकं वदति (ग) भवान् तत्र तिष्ठतु (घ) आचार्यः कदा आगच्छति (ङ) अहो रमणीयः पर्वतः
- कुरु उपकारं, कुरु उद्धारम् — मा कुरु दर्पं, मा कुरु गर्वं मा भव मानी, मानय सर्वम् । मा भज दैन्यं, मा भज शोकं मुदितमना भव, मोदय लोकम् ॥ … मा नय क्षणमपि व्यर्थं समयं कुरु सकलं निजकार्यं सभयम् ॥ — वासुदेवद्विवेदी शास्त्री । (एतत् गीतं कण्ठस्थीकुरुत, समूहरूपेण गायत लोट्लकाररूपाणि च अवलोकयत ।) — गीतस्य हिन्दी-अर्थं लिखन्तु, लोट्लकारस्य रूपाणि च चिनुत ।
- लोट्लकारस्य क्रियापदे अधोलिखितानि चिह्नानि भवन्ति । — एकवचनम् / द्विवचनम् / बहुवचनम् : प्रथमपुरुषः — अतु, अताम्, अन्तु ; मध्यमपुरुषः — अ, अतम्, अत ; उत्तमपुरुषः — आनि, आव, आम ।
- पुस्तकात् लोट्लकारस्य क्रियापदानि चित्वा लिखन्तु ।
- गृहे माता भवन्तं/भवतीं “किं-किम् आदिशति” इति लोट्लकारे पञ्च वाक्यानि लिखन्तु ।
Chapter at a Glance
- पाठ एक संवाद है, दो दृश्यों में। पहला दृश्य घर का (पृष्ठ 121) — अम्बा कहती है ‘त्वम् आपणं गच्छ। वस्तूनि आनय।’ और सड़क पार करते समय सावधान रहने को कहती है। दूसरा दृश्य दुकान का (पृष्ठ 122) — राकेशः और आपणिकः के बीच सामान, मूल्य और शेष धन की बात होती है।
- पूरा पाठ लोट्लकार सिखाने के लिए है। पुस्तक ने संवाद के जिन पदों को लाल/मोटे अक्षरों में छापा है — आगच्छ, करवाणि, गच्छ, आनय, ददातु, स्वीकुरु, नय, जानातु, पश्यतु, गच्छतु, योजयतु, स्वीकरोतु, आगच्छतु — वे सब लोट्लकार के हैं। पुस्तक स्वयं कहती है — लोट्लकारः क्रियायाः भावसूचकः (Mood) भवति , और उसका अर्थ है आज्ञा अथवा प्रार्थना ।
- पठ्-धातु के नौ रूप याद कर लीजिए। प्रथमपुरुष — पठतु, पठताम्, पठन्तु; मध्यमपुरुष — पठ, पठतम्, पठत; उत्तमपुरुष — पठानि, पठाव, पठाम। इन्हीं के प्रत्यय (पृष्ठ 129) हैं — अतु/अताम्/अन्तु, अ/अतम्/अत, आनि/आव/आम । जिस किसी भी धातु के लट्लकार का ‘पठ्’ जैसा रूप बनता हो, उसी साँचे में उसके भी नौ रूप बन जाएँगे।
- अभ्यास में नौ प्रश्न हैं। दो रूप-तालिकाओं की पूर्ति, चार सुभाषितों से लोट्-पदों का चयन, लट् से लोट् बनाना (८ पद), एकवचन से बहुवचन (७ पद), सूचनारूप में वाक्य बदलना (७ वाक्य), कक्षा-अनुशासन का अनुच्छेद भरना (१० रिक्तस्थान), सड़क के आठ सूचना-फलकों की संस्कृत, धातु देकर वाक्यपूर्ति (८ वाक्य) तथा विरामचिह्नों का प्रयोग (५ वाक्य)।
- बाज़ार का गणित भी पाठ में है। सामान का मूल्य ४६० रुपये, लेखनी के २०, चाकलेह के १० — कुल ४६० + २० + १० = ४९० रुपये। राकेश ने ५०० रुपये दिए, इसलिए शेष ५०० − ४९० = १० रुपये लौटे — पाठ में दुकानदार ठीक यही कहता है, ‘दश रूप्यकाणि अवशिष्टानि’।
- योग्यताविस्तरः और परियोजनाकार्यम्। वासुदेवद्विवेदी शास्त्री का गीत ‘ कुरु उपकारं, कुरु उद्धारम् ’ पूरा-का-पूरा लोट्लकार में है — ‘मा कुरु दर्पं’, ‘पाहि अनाथं’, ‘मा वद मिथ्या’। परियोजना में पुस्तक से लोट्-क्रियापद चुनकर लिखने हैं और ‘घर पर माँ क्या-क्या आदेश देती है’ इस पर लोट्लकार में पाँच वाक्य बनाने हैं।
How to Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 PDF
Follow these simple steps to get the Tvam Apanam Gachchha questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Tvam Apanam Gachchha shown above.
- Click the Download PDF link to save the Tvam Apanam Gachchha solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Tvam Apanam Gachchha in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 6 Sanskrit.
- Chapter 1 Vayam Varnamalam Pathamah
- Chapter 2 Sanyukta Vyanjanani
- Chapter 3 Eshah Kah Esha Ka Etat Kim
- Chapter 4 Aham Cha Tvam Cha
- Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Chapter 6 Aham Pratah Uttishthami
- Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Chapter 8 Sah Eva Mahan Chitrakarah
- Chapter 9 Atithidevo Bhava
- Chapter 10 Buddhih Sarvarthasadhika
- Chapter 11 Yah Janati Sah Panditah
- Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Chapter 13 Prithivyam Trini Ratnani
- Chapter 14 Alasyam Hi Manushyanam
- Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
NCERT Solutions for Class 6 – All Subjects
Just like Chapter 12 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 6. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 6.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 12 |
| Chapter Name | Tvam Apanam Gachchha |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 6 Sanskrit Chapter 12 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 6 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 6 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha from the NCERT Class 6 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 6 Sanskrit Chapter 12 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Tvam Apanam Gachchha questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 6 Sanskrit Chapter 12 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 6 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 6 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 6 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha, then please ask in the comments below.
