NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Sankhyaganana Nanu Sarala of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 6 Sanskrit Chapter 5 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Class: Class 6
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 5 – Sankhyaganana Nanu Sarala
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 5 संख्यागणना ननु सरला View Download
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 online above, or download the complete question-answer PDF to study Sankhyaganana Nanu Sarala offline at any time.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 26 questions of this chapter. The questions solved are:
- छात्राः ! अत्र कक्षायां भवन्तः कति जनाः सन्ति ? — सुमितः, विश्वनाथः, वीणा, उदिता, कमला, प्रीतिः, निरुपमा, प्रशान्तः, देवेशः अहं च स्मः । — तर्हि कति छात्राः सन्ति ? गणयतु । — एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् ……………. । — अहो ! भवन्तः संस्कृतेन गणनां न जानन्ति । अस्तु, अधुना संख्यागणनां पठामः । अहम् एकं सुन्दरं संख्यागीतं गायामि । भवन्तः अनुगायन्तु । — अस्याः चित्रकथायाः हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- तर्हि कति छात्राः सन्ति ? गणयतु । (पृष्ठ 61, पाठ्य-प्रश्नः)
- ‘एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् एकम् ……………. ।’ — अस्य स्थाने संस्कृतेन शुद्धा गणना कथं करणीया ? लिखन्तु ।
- एकः सूर्यः चन्द्रोऽप्येकः मानवकुलमप्येकम् । द्वे नयने ननु जीविनि सकले प्रभवति सर्वो द्रष्टुम् ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- लोकशङ्करस्त्रिनयनमूर्तिः नमाम्यहं तं प्रतिदिवसम् । चतुर्मुखोऽयं जगतः स्रष्टा तेन हि सृष्टं जीवकुलम् ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- पञ्चाङ्गुलयो मम करकमले लोके विदधति गणनाम् । सुरसेनानीः षण्मुखदेवः सततं पात्ययममरगणम् ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- सप्त वासराः सप्ताहे ननु स्वराः सुमधुराः सप्त । ऊर्ध्वमधस्तात् लोकाः सप्त ख्याता ऋषयः सप्त ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- अष्ट दिग्गजा धरन्ति धरणीम् उपकृतिशीला अतुलबलाः । नव ग्रहा ननु विपुले गगने चरन्ति सततं नियततया ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- पूर्वाद्या दश दिशः प्रसिद्धाः सङ्ख्यागणना ननु सरला । गायामो वयममितामोदं कुर्मो बहुधा करतालम् ॥ — अस्य पद्यांशस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं, भावं च लिखन्तु । कविः कः ?
- गृहस्य दश दिशाः — पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा, उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, ईशानदिशा, आग्नेयदिशा, नैर्ऋत्यदिशा, वायव्यदिशा, ऊर्ध्वम्, अधः — (पृष्ठ 63 चित्रम्) । दिशानां नामानि तेषाम् अर्थं च लिखन्तु ।
- वयं शब्दार्थान् जानीमः (पृष्ठ 63) — दत्तानां शब्दानाम् अर्थान् लिखन्तु ।
- वयं शब्दार्थान् जानीमः (पृष्ठ 64) — दत्तानां शब्दानाम् अर्थान् लिखन्तु ।
- वयं संख्यां गणयामः (१ – ५०) — पृष्ठ 64 दत्तां संख्यासूचीं लिखन्तु ।
- संख्यापदानां रचनायाः नियमं लिखन्तु — कथं ११ तः ४९ पर्यन्तानि पदानि निर्मीयन्ते ?
- पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु — (क) कः एकः अस्ति ? (ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ? (ग) कः त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ? (घ) का सरला अस्ति ? (ङ) के अतुलबलाः सन्ति ?
- उदाहरणानुगुणं शब्दानां पुरतः उचितां संख्यां लिखन्तु — यथा – आकाशे १ सूर्यः विभाति। (१, २, ३, ४) — (क) मम हस्ते ……… अङ्गुलयः सन्ति। (९, ५, ८, ७) (ख) सप्ताहे ……… वासराः भवन्ति। (६, १०, ७, ५) (ग) कार्तिकेयस्य ……… मुखानि सन्ति। (१, ६, १०, ३) (घ) व्याकरणे ……… वचनानि सन्ति। (१०, ९, ३, ५) (ङ) गगने ……… ग्रहाः सन्ति। (८, ७, ९, १०)
- उदाहरणानुसारं सङ्ख्यां सङ्ख्यापदं च लिखन्तु — यथा – भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति ? ५, (पञ्च) — (क) कति दिशः सन्ति ? (ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? (ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? (घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति ? (ङ) स्वराः कति भवन्ति ?
- अधः प्रदत्तेन पदेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु — ‘अ’ स्तम्भः : (क) पञ्च (ख) एकम् (ग) अष्ट (घ) विंशतिः (ङ) त्रयोदश । ‘ब’ स्तम्भः : २०, १३, ५, १, ८ ।
- उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु । संख्यां वदन्तु लिखन्तु च — (क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ? (ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ? (ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ? (घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ? (ङ) बलरामस्य उपस्थितिसंख्या का ?
- चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे अङ्कैः च ताः संख्याः लिखन्तु — (प्रथमे चित्रे पुष्पाकारे मध्ये ‘त्रीणि’, परितः च — पञ्च, चत्वारि, अष्ट, चतुर्दश, पञ्चाशत्, षोडश, द्वाविंशतिः)
- चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु, द्वितीयचित्रे शब्दैः च ताः संख्याः लिखन्तु — (प्रथमे चित्रे पुष्पाकारे मध्ये २५, परितः च — ३६, ११, १७, ९, १४, २०)
- संख्याप्रसिद्धिः — एकम् तः दश पर्यन्तं प्रसिद्धानां संख्यानां सूचीं लिखन्तु ।
- संख्याप्रसिद्ध्याः आधारेण संस्कृतेन वाक्यानि रचयन्तु ।
- संख्यागीतम् — एकं द्वे, एकं द्वे । पश्यत किमस्ति मम हस्ते । त्रीणि चत्वारि, त्रीणि चत्वारि । हस्ते पात्रं, पात्रे वारि । पञ्च षट्, पञ्च षट् । जम्बीररसं योजयत । सप्त अष्ट, सप्त अष्ट । लवणं गुडं च मेलयत । नव दश, नव दश । शनैः शनैः मन्थयत ॥ — अस्य गीतस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- संख्यागीते आगतानां संख्यापदानां क्रमं लिखन्तु, तेषां च अङ्कान् लिखन्तु ।
- चित्रे रिक्तस्थलेषु अङ्कैः संख्यां लिखन्तु — (पृष्ठ 69, क्रीडापटस्य चित्रम् । दत्ताः सङ्ख्याः — १, ९, १४, २२, २७, ३५, ४०, ४८, ५१, ५२)
Chapter at a Glance
- पाठ का नाम ही उसका दावा है — ‘संख्यागणना ननु सरला’ = ‘गिनती तो सचमुच सरल है’। ‘ननु’ यहाँ निश्चय का अव्यय है (= सचमुच, निःसन्देह)। पूरा पाठ यही सिद्ध करता है कि संस्कृत में गिनना कठिन नहीं — बस हर संख्या को किसी जानी-पहचानी वस्तु से बाँध दीजिए।
- छह पद्यों का संख्यागीत, एक से दस तक। डॉ. जनार्दनहेगडे रचित इस गीत में क्रम से — एकः सूर्यः → द्वे नयने → त्रिनयनमूर्तिः (शिवः) → चतुर्मुखः (ब्रह्मा) → पञ्च अङ्गुलयः → षण्मुखदेवः (कार्तिकेयः) → सप्त वासराः/स्वराः/लोकाः/ऋषयः → अष्ट दिग्गजाः → नव ग्रहाः → दश दिशः आते हैं। संख्या याद नहीं करनी पड़ती, चित्र याद रह जाता है।
- पाठ में संख्यावाचक शब्द लिङ्ग के अनुसार बदलते हैं। एक, दो, तीन, चार तक ही यह भेद दिखता है — एकः सूर्यः (पुं.), एकम् ब्रह्म (नपुं.), द्वे नयने (नपुं. द्विवचन), त्रीणि वचनानि, चत्वारि युगानि। पाँच से आगे (पञ्च, षट्, सप्त …) रूप तीनों लिङ्गों में एक-सा रहता है।
- १ से ५० तक की पूरी सूची पृष्ठ 64 पर है और उसका साँचा साफ़ है — ११–१८ में ‘–दश’, २१–२९ में ‘–विंशतिः’, ३१–३९ में ‘–त्रिंशत्’, ४१–४९ में ‘–चत्वारिंशत्’ जुड़ता है। दहाइयाँ अलग से याद करनी हैं — दश, विंशतिः, त्रिंशत्, चत्वारिंशत्, पञ्चाशत् ।
- योग्यताविस्तर की ‘संख्याप्रसिद्धिः’ एक छोटा-सा कोश है — एकं ब्रह्म, द्वे अयने, त्रीणि वचनानि, चत्वारि युगानि, पञ्च अङ्गानि, षट् रसाः, सप्त ऋषयः, अष्ट दिक्पालाः, नव ग्रहाः, दश दिशाः। परीक्षा में एकपद-उत्तर अक्सर यहीं से बनते हैं।
- अभ्यास का हर प्रश्न ‘देखो और गिनो’ वाला है — रिक्तस्थान-पूर्ति, संख्या-जोड़ी मिलाना, उपस्थितिपत्र पढ़ना, फूल-चित्र में अङ्क और शब्द भरना, और अन्त में लूडो-पट के ५२ खानों में क्रम से संख्याएँ लिखना। कहीं भी रट्टे की ज़रूरत नहीं — केवल गिनने की।
How to Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 PDF
Follow these simple steps to get the Sankhyaganana Nanu Sarala questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Sankhyaganana Nanu Sarala shown above.
- Click the Download PDF link to save the Sankhyaganana Nanu Sarala solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Sankhyaganana Nanu Sarala in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 6 Sanskrit.
- Chapter 1 Vayam Varnamalam Pathamah
- Chapter 2 Sanyukta Vyanjanani
- Chapter 3 Eshah Kah Esha Ka Etat Kim
- Chapter 4 Aham Cha Tvam Cha
- Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Chapter 6 Aham Pratah Uttishthami
- Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Chapter 8 Sah Eva Mahan Chitrakarah
- Chapter 9 Atithidevo Bhava
- Chapter 10 Buddhih Sarvarthasadhika
- Chapter 11 Yah Janati Sah Panditah
- Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Chapter 13 Prithivyam Trini Ratnani
- Chapter 14 Alasyam Hi Manushyanam
- Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
NCERT Solutions for Class 6 – All Subjects
Just like Chapter 5 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 6. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 6.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 5 |
| Chapter Name | Sankhyaganana Nanu Sarala |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 6 Sanskrit Chapter 5 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 6 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 6 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala from the NCERT Class 6 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 6 Sanskrit Chapter 5 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Sankhyaganana Nanu Sarala questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 6 Sanskrit Chapter 5 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 6 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 6 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 6 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala, then please ask in the comments below.
