Skip to content

Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)

Download Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्) – NCERT Class 9 Sanskrit Chapter 1 PDF from the new NCERT Class 9 Sanskrit book Sharada (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ-परिचय — पाठ का आरम्भ एक छोटे गद्यांश से होता है : ‘संस्कृतं भारतदेशस्य सम्पदस्ति। अस्मिन् भारतीयानां ज्ञानवैभवं सञ्चितमस्ति।’ अर्थात् संस्कृत भारत की सम्पत्ति है, इसी में भारतीयों का ज्ञानवैभव संचित है, संस्कृत पढ़ने से मनुष्य सुसंस्कृत बनता है,…

Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्) PDF – Chapter 1 of Sharada

Read the chapter online or download the PDF.

PDFChapterDownload
Chapter 1 PDFSatyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्)View PDF
Full bookNCERT Class 9 Sanskrit – SharadaView Book

Read Online

NCERT Book Class 9 Sanskrit (Sharada) Chapter 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् Open PDF
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)
Satyan Shivan Sundaran Sanskritam Class 9 PDF – NCERT Sanskrit Sharada Chapter 1 (2026-27)

What Is in Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्)? (Class 9 Sanskrit Chapter 1)

  • पाठ-परिचय — पाठ का आरम्भ एक छोटे गद्यांश से होता है : ‘संस्कृतं भारतदेशस्य सम्पदस्ति। अस्मिन् भारतीयानां ज्ञानवैभवं सञ्चितमस्ति।’ अर्थात् संस्कृत भारत की सम्पत्ति है, इसी में भारतीयों का ज्ञानवैभव संचित है, संस्कृत पढ़ने से मनुष्य सुसंस्कृत बनता है, और भारतीय भाषाओं को भली-भाँति पढ़ने के लिए संस्कृत अत्यन्त अपेक्षित है। इसी विषय को लेकर कवि ने यह सुन्दर गीत रचा है।
  • विधा तथा रचयिता — यह गीत है, कोई कथा या संवाद नहीं। छह श्लोकों की चारों पंक्तियाँ ‘…संस्कृतम्’ पर समाप्त होती हैं — यही आवृत्ति गीत को लय और बल देती है। रचयिता पण्डित वासुदेव-शास्त्री द्विवेदी ने सरल संस्कृत में अनेक ग्रन्थ लिखे और ‘परमार्थसुधा’ नामक संस्कृत-पत्रिका का सम्पादन भी किया।
  • विषयवस्तु — छहों श्लोक संस्कृत के छह पक्षों को गिनाते हैं — (१) राष्ट्रीय एकता तथा भारतीयता, (२) मन-वाणी का संस्कार तथा सद्गुण, (३) विश्वबन्धुत्व, प्राणिमात्र की एकता, शान्ति एवं पञ्चशील, (४) त्याग-सन्तोष-सेवा का व्रत तथा ज्ञान-विज्ञान का मेल, (५) चारों पुरुषार्थ एवं इहलोक-परलोक दोनों का उत्कर्ष, (६) शब्द-सौन्दर्य, माधुर्य तथा पूर्वजों के यश की स्मृति।
  • मूल सन्देश — संस्कृत केवल एक प्राचीन भाषा नहीं, वह संस्कृति की जड़ है। वह जोड़ती है (ऐक्य), शुद्ध करती है (संस्कार), फैलाती है (विश्वबन्धुत्व) और ऊपर उठाती है (उत्कर्ष) — इसीलिए कवि उसे ‘सत्यं शिवं सुन्दरम्’ कहता है : सत्य में निष्ठ, कल्याणकारी और मनोहर।
  • भाषिक विशेषताएँ — पूरे गीत की भाषा समासबहुला है। अधिकांश पंक्तियों में एक लम्बा (प्रायः षष्ठी-तत्पुरुष) समास है और उसके बाद ‘संस्कृतम्’ — इसीलिए अभ्यास का प्रश्न ६ समस्तपदों के विग्रह पर है। हर पंक्ति के अन्त में ‘संस्कृतम्’ की आवृत्ति तथा स्रग्विणी छन्द (ऽ।ऽ × ४) से गीतात्मक ताल बनती है।
  • व्याकरणिक बिंदु — गीत सन्धि का उत्तम अभ्यास कराता है — वृद्धि सन्धि (भारतीय + एकता → भारतीयैकता, सर्वभूत + एकता → सर्वभूतैकता), दीर्घ सन्धि (सर्वदा + आनन्द → सर्वदानन्द, ऐहिक + आमुष्मिक → ऐहिकामुष्मिक), गुण सन्धि (आमुष्मिक + उत्कर्षद → आमुष्मिकोत्कर्षद, द्वय + उद्वेलन → द्वयोद्वेलन) तथा विसर्गसन्धि/श्चुत्व (विश्वचेतः + चमत्कारकम् → विश्वचेतश्चमत्कारकम्)।
  • कारक का अभ्यास — प्रश्न २ तथा ३ सीधे सम्बन्धे षष्ठी पर टिके हैं — ‘कस्याः साधकम्?’ का उत्तर स्त्रीलिङ्ग षष्ठी में (भारतीयैकतायाः), ‘कासां परिष्कारकम्?’ का बहुवचन षष्ठी में (सर्ववाणीनाम्), ‘कयोः सम्मेलनम्?’ का द्विवचन षष्ठी में (ज्ञानविज्ञानयोः)। प्रश्न का विभक्ति-रूप ही उत्तर का विभक्ति-रूप तय करता है।
  • अतिरिक्त सामग्री — ‘स्वाध्यायान्मा प्रमदः’ में बौद्धधर्म के पञ्चशील (अस्तेयम्, अहिंसा, ब्रह्मचर्यम्, सत्यम्, मादकद्रव्याणां परिहारः) का परिचय है — यही तीसरे श्लोक के ‘पञ्चशीलप्रतिष्ठापकम्’ पद को स्पष्ट करता है; साथ में तीन श्लोक भी दिए हैं, जिनमें पहला मनुस्मृति का प्रसिद्ध श्लोक है।

त्वरित पुनरावृत्ति – Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्)

शब्दःअर्थः (संस्कृतम्)हिन्दी अर्थपाठ का वाक्य / पंक्ति
आमुष्मिकम् (नपुं.)परलोकस्यपरलोक काऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम् (श्लोक ५)
उत्कर्षदम् (नपुं.)उत्कर्षं ददाति इतिउन्नति को देने वालीऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम् (श्लोक ५)
उद्वेलनम् (नपुं.)उदयकृत् (उद् + √वेल + ल्युट्)उत्थान करने वालाभुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम् (श्लोक ४)
ऐहिकम् (नपुं.)इह लोके भवम्, संसारस्यसंसार का, इस लोक काऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम् (श्लोक ५)
कर्मदम् (नपुं.)कर्म ददाति इतिपुरुषार्थ को देने वालीकर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम् (श्लोक ५)
चारु (नपुं.)सुन्दरम्मनोहरचारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम् (श्लोक ६)
परिष्कारकम् (नपुं.)संस्कारकम्शुद्ध करने वालीसर्ववाणीपरिष्कारकं संस्कृतम् (श्लोक २)
पुञ्जः (पुं.)राशिःसमूह, ढेरज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम् (श्लोक १)
प्रभा (स्त्री.)दीप्तिःप्रकाश, आभाज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम् (श्लोक १)
भक्तिदम् (नपुं.)भक्तिं ददाति इतिभक्ति को देने वालीकर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम् (श्लोक ५)
माधुर्यधारा (स्त्री.)माधुर्यस्य धारा इतिमधुर रस की धाराचारुमाधुर्यधारागृहं संस्कृतम् (श्लोक ६)
विस्तारकम् (नपुं.)विस्तारं करोति / वितनोति यत्विस्तार करने वालीविश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम् (श्लोक ३)
लीलावनम् (नपुं.)लीलायाः वनम्क्रीडा का उद्यानशब्दलालित्यलीलावनं संस्कृतम् (श्लोक ६)
सत्पथः (पुं.)सन्मार्गःसत्य मार्ग, सन्मार्गसत्पथप्रेरणादायकं संस्कृतम् (श्लोक २)

Old NCERT vs New – Class 9 Sanskrit

This chapter is from Sharada, the new NCERT Class 9 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2026-27). It replaced the old book “Shemushi”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.

Solutions and All Chapters

Answers to the exercises and the full chapter list of Sharada:

Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्) – Overview

ClassClass 9
SubjectSanskrit
BookSharada – new NCERT book
Chapter1 of 15 – Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्)
EditionLatest NCERT edition (2026-27)
Session2026-27
PDFFree – read online or download

Class 9 Sanskrit Chapter 1 – FAQs

Where can I download Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्) Class 9 PDF?

From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.

What is Class 9 Sanskrit Chapter 1 about?

पाठ-परिचय — पाठ का आरम्भ एक छोटे गद्यांश से होता है : ‘संस्कृतं भारतदेशस्य सम्पदस्ति। अस्मिन् भारतीयानां ज्ञानवैभवं सञ्चितमस्ति।’ अर्थात् संस्कृत भारत की सम्पत्ति है, इसी में भारतीयों का ज्ञानवैभव संचित है, संस्कृत पढ़ने से मनुष्य सुसंस्कृत बनता है, और भारतीय भाषाओं को भली-भाँति पढ़ने के लिए संस्कृत अत्यन्त अपेक्षित है। इसी विषय को लेकर कवि ने यह सुन्दर गीत रचा है।

Is Satyan Shivan Sundaran Sanskritam (सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्) from the new NCERT Class 9 Sanskrit book?

Yes. It is chapter 1 of sharada, the new NCERT Class 9 Sanskrit book for 2026-27.

Is this the latest NCERT edition for 2026-27?

Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.

Where are the NCERT Solutions for Class 9 Sanskrit Chapter 1?

Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.

Official website: ncert.nic.inNational Council of Educational Research and Training publishes date sheets, admit cards and results here
Visit

Ask a question

?

Loading comments…