Download Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) – NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 1 PDF from the new NCERT Class 8 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का आरम्भ चित्र-संवाद से होता है — विद्यालय के क्रीडोत्सव में पादकन्दुक-क्रीडा (फुटबॉल) जीतने पर आचार्य पूछते हैं कि प्रतिद्वन्द्वी कैसे हारे। छात्र उत्तर देते हैं — अपने दल में परस्पर सामञ्जस्य था, विपक्षी दल में मनोभेद और द्वेषभाव था, वे…
Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) PDF – Chapter 1 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 1 PDF | Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 8 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्)? (Class 8 Sanskrit Chapter 1)
- पाठ का आरम्भ चित्र-संवाद से होता है — विद्यालय के क्रीडोत्सव में पादकन्दुक-क्रीडा (फुटबॉल) जीतने पर आचार्य पूछते हैं कि प्रतिद्वन्द्वी कैसे हारे। छात्र उत्तर देते हैं — अपने दल में परस्पर सामञ्जस्य था, विपक्षी दल में मनोभेद और द्वेषभाव था, वे एक-दूसरे का सहयोग नहीं करते थे।
- आचार्य निष्कर्ष देते हैं — विजय के लिए मिलित्वा कार्यकरणम्, एकता तथा परस्परं सामञ्जस्यम् आवश्यक है; और यही सन्देश वेद में ‘संगच्छध्वं संवदध्वम्’ के रूप में दिया गया है।
- पाठ के तीन मन्त्र ऋग्वेद के संज्ञान-सूक्त (१०.१९१) से लिए गए हैं। पहला मन्त्र कहता है — मिलकर चलो, एक स्वर में बोलो, तुम्हारे मन एक-दूसरे को जानें; जैसे सृष्टि के आरम्भ में देव (अग्नि, वायु, आदित्य आदि ब्रह्माण्डीय शक्तियाँ) अपना-अपना भाग स्वीकार कर उत्कृष्ट समन्वय से कर्म करते थे।
- दूसरा मन्त्र सामूहिक कर्म का आधार बताता है — सबका मन्त्र (चिन्तन) समान हो, समिति (लक्ष्यसिद्धि) समान हो, मन समान हो, चित्त एकीभूत हो। तीसरा मन्त्र कहता है — तुम्हारा सङ्कल्प (आकूतिः) समान हो, हृदय सामरस्यपूर्ण हों, मन एकरूप हो, जिससे तुम्हारा संघटन सुन्दर बने।
- व्याकरण की दृष्टि से पाठ लोट्-लकार सिखाता है — गम्-धातु के परस्मैपद (गच्छतु, गच्छ, गच्छानि…) तथा ‘सम्’ उपसर्ग लगने पर आत्मनेपद (संगच्छताम्, संगच्छध्वम्, संगच्छामहै…) रूप; साथ ही लोट् के तीन प्रयोग — आज्ञार्थ, आमन्त्रणार्थ, आशीर्वादार्थ।
- अस्मद्-युष्मद् शब्दों के द्वितीया, चतुर्थी तथा षष्ठी विभक्तियों में वैकल्पिक रूप (मा/मे/नौ/नः, त्वा/ते/वाम्/वः) भी इसी पाठ में परिचित कराए गए हैं।
त्वरित पुनरावृत्ति – Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| संगच्छध्वम् | मिलित्वा गच्छत | मिलकर चलो | May you walk together |
| संवदध्वम् | एकस्वरेण वदत | सहमतिपूर्वक बोलें | May you speak in one voice |
| समवेतस्वरेण | सम्मिलित-स्वरेण | सम्मिलित ध्वनि से | By chanting in unison |
| मनांसि | चित्तानि | मनों को | Minds |
| जानताम् | जानन्तु | जानें | May you know |
| देवाः | ब्रह्माण्डीय-शक्तयः / वैश्विक-शक्तयः | सृष्टि की मूलभूत शक्तियाँ | Cosmic forces & celestial phenomena |
| संजानानाः | एकमनसः भूत्वा | एक विचार वाले होकर | Being amicable |
| उपासते | सेवन्ते | श्रद्धापूर्वक कर्तव्य-निर्वहण | Devotedly performing |
| अभ्युदयम् | अभिवृद्धिः | लौकिक उन्नति | Elevation and prosperity |
| मन्त्रः | विचारः | चिन्तन | Contemplation |
| समितिः | समाना प्राप्तिः | समान सिद्धि | Common resolutions |
| वः | युष्मभ्यम् | तुम्हारे | For you |
| अभिमन्त्रये | संस्कृत्य प्रचारयामि | अभिमन्त्रित करके प्रचारित करता हूँ | (I) Consecrate and propagate |
| हविषा | प्रार्थनापूर्वकेण समर्पणेन | प्रार्थना पूर्वक यज्ञाहुति द्वारा | By oblatory prayers |
Old NCERT vs New – Class 8 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) – Overview
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 1 of 15 – Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 8 Sanskrit Chapter 1 – FAQs
Where can I download Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) Class 8 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 8 Sanskrit Chapter 1 about?
पाठ का आरम्भ चित्र-संवाद से होता है — विद्यालय के क्रीडोत्सव में पादकन्दुक-क्रीडा (फुटबॉल) जीतने पर आचार्य पूछते हैं कि प्रतिद्वन्द्वी कैसे हारे। छात्र उत्तर देते हैं — अपने दल में परस्पर सामञ्जस्य था, विपक्षी दल में मनोभेद और द्वेषभाव था, वे एक-दूसरे का सहयोग नहीं करते थे।
Is Sangachchhadhvan Sanvadadhvam (संगच्छध्वं संवदध्वम्) from the new NCERT Class 8 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 1 of deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 1?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.








