Download Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) – NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 2 PDF from the new NCERT Class 8 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का मूल वाक्य — “लघूनाम् अपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति” (पृष्ठ 13)। छोटी-छोटी, दुर्बल वस्तुओं का भी संगठन बड़ा काम कर देता है। शीर्षक में यही बात हितोपदेश के श्लोक-शब्दों में है — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका।
Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) PDF – Chapter 2 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 2 PDF | Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 8 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका)? (Class 8 Sanskrit Chapter 2)
- पाठ का मूल वाक्य — “लघूनाम् अपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति” (पृष्ठ 13)। छोटी-छोटी, दुर्बल वस्तुओं का भी संगठन बड़ा काम कर देता है। शीर्षक में यही बात हितोपदेश के श्लोक-शब्दों में है — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका।
- बाहरी कथा (पृष्ठ 10–11) — कुछ मित्र ग्रीष्मावकाश में देवभूमि उत्तराखण्ड जाते हैं। श्रीकेदारक्षेत्र चढ़ते समय तेज़ वृष्टि होती है, अन्धकार फैलता है, नदी के वेग से सेतु टूट जाता है और पर्वतस्खलन हो जाता है। सब रोने लगते हैं; केवल नायक सुधीरः धैर्य नहीं छोड़ता।
- भीतरी कथा (पृष्ठ 12–14) — गोदावरी-तीर के शाल्मली वृक्ष पर व्याध चावल बिखेरकर जाल फैलाता है। कपोतराज चित्रग्रीवः मना करता है, पर लोभ से खिंचे कपोत उतर पड़ते हैं और बँध जाते हैं। चित्रग्रीव तिरस्कार नहीं करता — सबको एकचित्त होकर जाल-सहित उड़ जाने का आदेश देता है, और मूषकराज हिरण्यकः उनके पाश काट देता है।
- नायकत्व की परीक्षा — चित्रग्रीव कहता है — “पूर्वं मदाश्रितानाम् एतेषां पाशान् छिनत्तु, पश्चात् मम।” पहले आश्रितों के बन्धन काटो, बाद में मेरे। हिरण्यक इसी आश्रितवात्सल्य पर उसे तीनों लोकों का स्वामित्व-योग्य कहता है।
- व्याकरण का केन्द्र (पृष्ठ 17–19) — ल्यप्-प्रत्ययः। जहाँ धातु के पहले उपसर्ग हो वहाँ क्त्वा के स्थान पर ल्यप् होता है और केवल ‘य’ शेष रहता है — अवलोक्य, विकीर्य, विस्तीर्य, अवतीर्य, एकचित्तीभूय, प्रत्यभिज्ञाय। साथ ही विसर्गसन्धि के चार नियम — कश्चित्, चकितस्तूष्णीम्, हिरण्यको नाम, कुतोऽत्र।
- शिक्षा — कथा सुनाकर नायक पूछता है — “तर्हि किमर्थं वयं संघटिताः भूत्वा आत्मसंरक्षणं कर्तुं न शक्नुमः?” सब भय, शोक और सन्देह छोड़कर भगीरथ-प्रयत्न से सेतु बनाते हैं और अपने तथा दूसरों के प्राण बचा लेते हैं।
त्वरित पुनरावृत्ति – Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| भग्नः | नष्टः | टूट गया | Broke down |
| अक्रन्दन् | रुदन्ति स्म | रोये | They cried |
| सविषादम् | चिन्तापूर्वकम् | विषाद (दुःख) के साथ | With sadness |
| सम्भूय | मिलित्वा | मिलकर | Together |
| तरुः | वृक्षः | पेड़ | Tree |
| व्याधः | लुब्धकः | व्याध, बहेलिया | Hunter |
| तण्डुलकणान् | तण्डुललवान् | चावल के दानों को | Rice grains |
| विकीर्य | विकिरणं कृत्वा | बिखेर कर | Having scattered |
| विस्तीर्य | विस्तृतं, विस्तरणं कृत्वा | फैलाकर | Having spread |
| प्रच्छन्नः | गुप्तः | छिपा हुआ | Hidden (stood secretly) |
| चित्रग्रीवनामा | चित्रग्रीवः नाम यस्य | चित्रग्रीव नाम का | Named Chitragriva |
| प्रतीकारः | प्रतिविधानम् | उपाय | Remedy |
| अविचारितम् | अचिन्तितम् | चिन्तन (विचार) किये बिना | Not thought of |
| अवतीर्य | अवतरणं कृत्वा (नीचैः आगत्य) | उतर कर | Having descended |
Old NCERT vs New – Class 8 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) – Overview
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 2 of 15 – Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 8 Sanskrit Chapter 2 – FAQs
Where can I download Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) Class 8 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 8 Sanskrit Chapter 2 about?
पाठ का मूल वाक्य — “लघूनाम् अपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका भवति” (पृष्ठ 13)। छोटी-छोटी, दुर्बल वस्तुओं का भी संगठन बड़ा काम कर देता है। शीर्षक में यही बात हितोपदेश के श्लोक-शब्दों में है — अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका।
Is Alpanampi Vastunan Sanhatih Karyasadhika (अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका) from the new NCERT Class 8 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 2 of deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 2?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.













