Download Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) – NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 3 PDF from the new NCERT Class 8 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का स्वरूप — यह पाठ सुभाषित-संग्रह है। इसमें आठ नीतिश्लोक हैं और हर श्लोक के नीचे पुस्तक ने स्वयं पदच्छेदः (पदों को सन्धि-रहित करके अलग करना), अन्वयः (गद्य-क्रम) और भावार्थः दिया है। इसी क्रम से श्लोक पढ़ना संस्कृत-श्लोक समझने की सही विधि है।
Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) PDF – Chapter 3 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 3 PDF | Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 8 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु)? (Class 8 Sanskrit Chapter 3)
- पाठ का स्वरूप — यह पाठ सुभाषित-संग्रह है। इसमें आठ नीतिश्लोक हैं और हर श्लोक के नीचे पुस्तक ने स्वयं पदच्छेदः (पदों को सन्धि-रहित करके अलग करना), अन्वयः (गद्य-क्रम) और भावार्थः दिया है। इसी क्रम से श्लोक पढ़ना संस्कृत-श्लोक समझने की सही विधि है।
- चित्र-संवाद (पृष्ठ 24) — पौत्री पितामही से नई कथा माँगती है; पितामही कहती हैं कि आज नीतिश्लोक सुनो। सुष्ठु भाषितानि इति सुभाषितानि — अर्थात् जो वचन सुन्दर ढंग से कहे गए हों, वे सुभाषित हैं; वे सदा लोगों के हित के लिए होते हैं और कर्तव्य-अकर्तव्य का स्पष्ट मार्गदर्शन करते हैं।
- आठ श्लोकों के विषय — (1) भारतभूमि का गौरव, (2) गुण को गुणी ही पहचानता है, (3) फल से लदा वृक्ष और जल से भरा बादल झुकते हैं — वैसे ही सज्जन समृद्धि में विनम्र रहते हैं, (4) सोने की तरह मनुष्य की भी चार कसौटियाँ, (5) मनुष्य को चमकाने वाले आठ गुण, (6) सच्ची सभा का लक्षण, (7) दुर्जन की संगति अङ्गारे-जैसी, (8) पुरुषार्थ के बिना भाग्य नहीं फलता।
- छन्द — श्लोक 1, 5, 6 में प्रति पाद 11 अक्षर हैं — उपजाति (इन्द्रवज्रा + उपेन्द्रवज्रा)। श्लोक 2, 3, 4 में प्रति पाद 12 अक्षर हैं — वंशस्थ। श्लोक 7 और 8 प्रति पाद 8 अक्षर वाले अनुष्टुप् (श्लोक) छन्द में हैं। पुस्तक भी कहती है — संस्कृतश्लोकेषु प्रतिपद्यं पादचतुष्टयम् अस्ति। छन्दोबद्ध-सस्वरगानशैली अपि अस्ति।
- व्याकरण-बिन्दु — पाठ के सन्धि-समासयुक्त पद : नम्रास्तरवः = नम्राः + तरवः (विसर्गसन्धि), अभ्युपैति = अभि + उप + एति (यण् तथा वृद्धि सन्धि), अनुद्धताः = न उद्धताः (नञ् तत्पुरुष समास), यथाशक्ति = शक्तिम् अनतिक्रम्य (अव्ययीभाव समास)।
- सन्देश — सुभाषित केवल याद करने के लिए नहीं, आचरण में उतारने के लिए हैं। जो इन्हें पढ़कर अपने कार्यक्षेत्र में इस ज्ञान का प्रयोग करता है, वही बहुत लाभ पाता है — यः सुभाषितानि पठित्वा कार्यक्षेत्रे तस्य ज्ञानस्य प्रयोगं करोति सः बहून् लाभान् प्राप्नोति।
त्वरित पुनरावृत्ति – Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु)
| शब्दः (पाठे प्रयुक्तः) | संस्कृत-अर्थः | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| शृङ्खलितम् | अनुशासितम् | अनुशासित | Disciplined |
| गायन्ति | गानं कुर्वन्ति | गाते हैं | Sing |
| किल | निश्चयेन | निश्चय से | With determination |
| धन्याः | प्रशंसिताः | प्रशंसनीय | Praiseworthy |
| अपवर्गः | निर्वाणम् | मोक्ष | Liberation |
| भूयः | पुनः पुनः | बार-बार | Over and over again |
| सुरत्वात् | देवत्वात् | देवत्व से | From divinity |
| वेत्ति | जानाति | जानता है | Knows |
| निर्गुणः | गुणहीनः | गुण रहित | Without virtue |
| बली | बलवान् | बलशाली | Powerful |
| निर्बलः | बलरहितः | बलहीन | Weak |
| पिकः | कोकिलः | कोयल | Cuckoo |
| वायसः | काकः | कौआ | Crow |
| करी | गजः | हाथी | Elephant |
Old NCERT vs New – Class 8 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) – Overview
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 3 of 15 – Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 8 Sanskrit Chapter 3 – FAQs
Where can I download Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) Class 8 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 8 Sanskrit Chapter 3 about?
पाठ का स्वरूप — यह पाठ सुभाषित-संग्रह है। इसमें आठ नीतिश्लोक हैं और हर श्लोक के नीचे पुस्तक ने स्वयं पदच्छेदः (पदों को सन्धि-रहित करके अलग करना), अन्वयः (गद्य-क्रम) और भावार्थः दिया है। इसी क्रम से श्लोक पढ़ना संस्कृत-श्लोक समझने की सही विधि है।
Is Subhashitrasan Pitva Jivnan Saphlan Kuru (सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु) from the new NCERT Class 8 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 3 of deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.











