NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु of the NCERT textbook दीपकम्. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 8 Sanskrit Chapter 3 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु
- Class: Class 8
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 3 – सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु
- Textbook: दीपकम् (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु View Download
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 online above, or download the complete question-answer PDF to study सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु offline at any time.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 55 questions of this chapter. The questions solved are:
- नीतिश्लोकाः …?
- किं नाम सुभाषितानि ?
- सुभाषितपठनेन कः लाभः ?
- गायन्ति देवाः किल गीतकानि धन्यास्तु ते भारतभूमिभागे। स्वर्गापवर्गास्पदमार्गभूते भवन्ति भूयः पुरुषाः सुरत्वात्॥ १॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- गुणी गुणं वेत्ति न वेत्ति निर्गुणः बली बलं वेत्ति न वेत्ति निर्बलः। पिको वसन्तस्य गुणं न वायसः करी च सिंहस्य बलं न मूषकः॥ २॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- भवन्ति नम्रास्तरवः फलोद्गमैर्नवाम्बुभिर्दूरविलम्बिनो घनाः। अनुद्धताः सत्पुरुषाः समृद्धिभिः स्वभाव एवैष परोपकारिणाम्॥ ३॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः। तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते कुलेन शीलेन गुणेन कर्मणा॥ ४॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति प्रज्ञा च कौल्यं च दमः श्रुतं च। पराक्रमश्चाबहुभाषिता च दानं यथाशक्ति कृतज्ञता च॥ ५॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम्। धर्मः स नो यत्र न सत्यमस्ति सत्यं न तद्यच्छलमभ्युपैति॥ ६॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- दुर्जनेन समं सख्यं प्रीतिं चापि न कारयेत्। उष्णो दहति चाङ्गारः शीतः कृष्णायते करम्॥ ७॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- यथा ह्येकेन चक्रेण न रथस्य गतिर्भवेत्। एवं पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति॥ ८॥ — इस श्लोक का पदच्छेद, अन्वय, अर्थ तथा भाव लिखिए।
- वयं शब्दार्थान् जानीमः — पाठे प्रयुक्तानां पदानाम् अर्थान् लिखत।
- मातृभाषया अर्थं लिखत।
- संस्कृतश्लोकेषु प्रतिपद्यं पादचतुष्टयम् अस्ति। छन्दोबद्ध-सस्वरगानशैली अपि अस्ति। — इस कथन को उदाहरण देकर समझाइए।
- श्लोकेषु सन्धिसमासयुक्तपदानि भवन्ति। यथा — नम्रास्तरवः, अभ्युपैति, अनुद्धताः, यथाशक्ति। — इनका विग्रह कीजिए और नियम बताइए।
- पाठे आगतानाम् अन्येषां सन्धियुक्तपदानां विच्छेदं कुरुत। (पाठ के अन्य सन्धियुक्त पदों का विच्छेद कीजिए।)
- गीतानि के गायन्ति ?
- कः बलं न वेत्ति ?
- कः वसन्तस्य गुणं वेत्ति ?
- मूषकः कस्य बलं न वेत्ति ?
- फलोद्गमैः के नम्राः भवन्ति ?
- केन समं सख्यं न करणीयम् ?
- केन विना दैवं न सिध्यति ?
- तरवः कदा नम्राः भवन्ति ?
- समृद्धिभिः के अनुद्धताः भवन्ति ?
- सत्पुरुषाणां स्वभावः कीदृशः भवति ?
- सत्यम् कदा सत्यम् न भवति ?
- दैवं कदा न सिध्यति ?
- गायन्ति देवाः किल गीतकानि — इसका सही भावार्थ (आ) स्तम्भ से चुनकर मिलाइए।
- गुणी गुणं वेत्ति
- भवन्ति नम्राः तरवः फलोद्गमैः
- यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते
- अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति
- दुर्जनेन समं सख्यं न कारयेत्
- एकेन चक्रेण न रथस्य गतिः
- गुणी ………………….. वेत्ति न वेत्ति निर्गुणः।
- भवन्ति नम्राः तरवः …………………..।
- पुरुषः परीक्ष्यते कुलेन, ………………….., गुणेन, कर्मणा।
- गुणाः पुरुषं दीपयन्ति – प्रज्ञा, कौल्यं, दमः, …………………..।
- दानं यथाशक्ति ………………….. च।
- एवं पुरुषकारेण विना दैवं न …………………..।
- “गायन्ति देवाः किल गीतकानि” — इत्यस्य श्लोकस्य मुख्यविषयः कः ? (i) वसन्तस्य सौन्दर्यम् (ii) भारतभूमेः गौरवम् (iii) कर्मणां फलम् (iv) दानस्य प्रभावः
- “गुणी गुणं वेत्ति” — इत्यत्र कः गुणं न जानाति ? (i) गुणी (ii) निर्गुणः (iii) पिकः (iv) बली
- “पिको वसन्तस्य गुणं न वायसः” — इत्यस्य तात्पर्यं किम् ? (i) पिकः मधुरं गायति न वायसः (ii) सुजन एव गुणं जानाति (iii) वायसः अपि सरसं गानं करोति (iv) वसन्तः निर्गुणः अस्ति
- “भवन्ति नम्राः तरवः फलोद्गमैः” — इत्यस्य अर्थः कः ? (i) वृक्षाणां कठोरता (ii) सत्पुरुषाणाम् उन्नतिः (iii) फलयुक्ताः वृक्षाः नम्राः भवन्ति (iv) परोपकारिणां दुर्बलता
- “न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः” — इत्यत्र सभायाः महत्त्वं किम् ? (i) सभा मनोरञ्जनाय भवति (ii) सभा धनसम्पत्तिं प्रदातुं शक्नोति (iii) धर्मोपदेशाय ज्ञानवृद्धाः जनाः आवश्यकाः (iv) सभा केवलं राजकार्यार्थं भवति
- दुर्जनेन सह सख्यं किमर्थं न कार्यम् ? (i) सः मित्रं भवति (ii) सः धनं ददाति (iii) सः शिक्षां ददाति (iv) सः उष्णाङ्गारवद् हानिकरः भवति
- विष्णुपुराणम् — इसके विषय में पुस्तक क्या बताती है ?
- महाभारतम् — इसके विषय में पुस्तक क्या बताती है ?
- भर्तृहरिः — इनके विषय में पुस्तक क्या बताती है ?
- हितोपदेशः — इसके विषय में पुस्तक क्या बताती है ?
- चाणक्यनीतिः — इसके विषय में पुस्तक क्या बताती है ?
- अन्तर्जालात् पुस्तकेभ्यश्च विंशतिसुभाषितानां सङ्ग्रहं कुरुत।
- किमपि नीतिवाक्यम् अधिकृत्य पञ्चवाक्यानि संस्कृतेन लिखत।
- पाठे आगतानि सुभाषितानि कण्ठस्थीकृत्य कक्षायां श्रावयत।
Chapter at a Glance
- पाठ का स्वरूप — यह पाठ सुभाषित-संग्रह है। इसमें आठ नीतिश्लोक हैं और हर श्लोक के नीचे पुस्तक ने स्वयं पदच्छेदः (पदों को सन्धि-रहित करके अलग करना), अन्वयः (गद्य-क्रम) और भावार्थः दिया है। इसी क्रम से श्लोक पढ़ना संस्कृत-श्लोक समझने की सही विधि है।
- चित्र-संवाद (पृष्ठ 24) — पौत्री पितामही से नई कथा माँगती है; पितामही कहती हैं कि आज नीतिश्लोक सुनो। सुष्ठु भाषितानि इति सुभाषितानि — अर्थात् जो वचन सुन्दर ढंग से कहे गए हों, वे सुभाषित हैं; वे सदा लोगों के हित के लिए होते हैं और कर्तव्य-अकर्तव्य का स्पष्ट मार्गदर्शन करते हैं।
- आठ श्लोकों के विषय — (1) भारतभूमि का गौरव, (2) गुण को गुणी ही पहचानता है, (3) फल से लदा वृक्ष और जल से भरा बादल झुकते हैं — वैसे ही सज्जन समृद्धि में विनम्र रहते हैं, (4) सोने की तरह मनुष्य की भी चार कसौटियाँ, (5) मनुष्य को चमकाने वाले आठ गुण, (6) सच्ची सभा का लक्षण, (7) दुर्जन की संगति अङ्गारे-जैसी, (8) पुरुषार्थ के बिना भाग्य नहीं फलता।
- छन्द — श्लोक 1, 5, 6 में प्रति पाद 11 अक्षर हैं — उपजाति (इन्द्रवज्रा + उपेन्द्रवज्रा)। श्लोक 2, 3, 4 में प्रति पाद 12 अक्षर हैं — वंशस्थ । श्लोक 7 और 8 प्रति पाद 8 अक्षर वाले अनुष्टुप् (श्लोक) छन्द में हैं। पुस्तक भी कहती है — संस्कृतश्लोकेषु प्रतिपद्यं पादचतुष्टयम् अस्ति। छन्दोबद्ध-सस्वरगानशैली अपि अस्ति।
- व्याकरण-बिन्दु — पाठ के सन्धि-समासयुक्त पद : नम्रास्तरवः = नम्राः + तरवः (विसर्गसन्धि), अभ्युपैति = अभि + उप + एति (यण् तथा वृद्धि सन्धि), अनुद्धताः = न उद्धताः ( नञ् तत्पुरुष समास ), यथाशक्ति = शक्तिम् अनतिक्रम्य ( अव्ययीभाव समास )।
- सन्देश — सुभाषित केवल याद करने के लिए नहीं, आचरण में उतारने के लिए हैं। जो इन्हें पढ़कर अपने कार्यक्षेत्र में इस ज्ञान का प्रयोग करता है, वही बहुत लाभ पाता है — यः सुभाषितानि पठित्वा कार्यक्षेत्रे तस्य ज्ञानस्य प्रयोगं करोति सः बहून् लाभान् प्राप्नोति।
How to Download NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 PDF
Follow these simple steps to get the सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु questions-and-answers PDF from दीपकम्.
- Search NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु shown above.
- Click the Download PDF link to save the सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 8 Sanskrit.
- Chapter 1 संगच्छध्वं संवदध्वम्
- Chapter 2 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका
- Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु
- Chapter 4 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः
- Chapter 5 गीता सुगीता कर्तव्या
- Chapter 6 डिजिभारतम् – युगपरिवर्तनम्
- Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
- Chapter 8 पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्
- Chapter 9 कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?
- Chapter 10 सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)
- Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः)
- Chapter 12 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
- Chapter 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १
NCERT Solutions for Class 8 – All Subjects
Just like Chapter 3 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 8. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 8.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 3 |
| Chapter Name | सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु |
| Book Name | दीपकम् |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 8 Sanskrit Chapter 3 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 8 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 8 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु from the NCERT Class 8 Sanskrit textbook दीपकम्, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 8 Sanskrit Chapter 3 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 8 Sanskrit Chapter 3 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 are based on the latest NCERT textbook दीपकम् and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 8 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 8 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 8 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु, then please ask in the comments below.
