NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा of the NCERT textbook दीपकम्. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 8 Sanskrit Chapter 7 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
- Class: Class 8
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 7 – मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
- Textbook: दीपकम् (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा View Download
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 online above, or download the complete question-answer PDF to study मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा offline at any time.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 59 questions of this chapter. The questions solved are:
- “भगिनि ! अद्य श्रावणी पूर्णिमा अस्ति। वदतु एतस्याः किं वैशिष्ट्यम् ?” — अस्य प्रश्नस्य उत्तरं लिखत।
- छात्राः संस्कृतदिवसं कियन्तं कालं आचरन्ति ?
- “किं भवत्याः विद्यालये संस्कृतदिवसम् अधिकृत्य केषाञ्चन विशिष्टकार्यक्रमाणां योजना कृता ?” — सख्याः उत्तरं किम् ?
- ओमितायाः सखी कस्यां प्रतियोगितायां भागं ग्रहीष्यति ?
- ओमिता किम् इच्छति ? तस्याः कृते सखी किं यच्छति ?
- संवादस्य अन्ते ओमिता किं प्रार्थयते ? सखी च किं वदति ?
- मुनिवरविकसितकविवरविलसित- मञ्जुलमञ्जूषा, सुन्दरसुरभाषा। अयि मातस्तव पोषणक्षमता मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा॥ १॥ — पदच्छेदं, अन्वयम्, अर्थं भावं च लिखत।
- वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां कालिदास-बाणादिकवीनाम्। पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा॥ २॥ — पदच्छेदं, अन्वयम्, अर्थं भावं च लिखत।
- श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे। गति-मति-प्रेरक-काव्यविशारदे तव संस्कृतिरेषा, सुन्दरसुरभाषा॥ ३॥ — पदच्छेदं, अन्वयम्, अर्थं भावं च लिखत।
- नवरस-रुचिरालङ्कृति-धारा वेदविषय-वेदान्त-विचारा। वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा विजयते धरायां, सुन्दरसुरभाषा॥ ४॥ — पदच्छेदं, अन्वयम्, अर्थं भावं च लिखत।
- पृष्ठ 79 की शब्दार्थ-सारणी के शब्दों (विकसिता, विलसिता, मञ्जुला, मञ्जूषा, पोषणक्षमता, मे, अतीता, वृन्दानाम्, नवम्, वचनातीता, भूयिष्ठानाम्) के संस्कृत-पर्याय, हिन्दी अर्थ तथा अंग्रेज़ी अर्थ लिखिए और अन्तिम स्तम्भ ‘मातृभाषया अर्थं लिखत’ भरिए।
- पृष्ठ 80 की शब्दार्थ-सारणी के शब्दों (श्रुतिसुखनिनदे, सकलप्रमोदे, सरसविनोदे, काव्यविशारदे, रुचिरा, अलङ्कृतिधारा, व्योमशास्त्रम्, धरायाम्) के अर्थ लिखिए।
- समासः कः ? पाठे प्रदत्तां परिभाषाम् उदाहरणैः सह लिखत।
- समासानां कति प्रभेदाः सन्ति ? तेषां नामानि उदाहरणैः सह लिखत।
- अस्मिन् पाठे प्रयुक्तानां समस्तपदानां विग्रहं कुरुत — मञ्जुलमञ्जूषा, सुन्दरसुरभाषा, पोषणक्षमता, वचनातीता, नवरसरुचिरा, अलङ्कृतिधारा, व्योमशास्त्रम्।
- सुन्दरसुरभाषा कस्य वचनातीता ?
- संस्कृतभाषा कुत्र विजयते ?
- संस्कृतभाषा कस्य आशा ?
- संस्कृते कति रसाः सन्ति ?
- कस्याः ध्वनिश्रवणेन सुखं वर्धते ?
- संस्कृतभाषा केषां जीवनस्य आशा अस्ति ?
- केषां विचाराः जनान् अभिप्रेरयन्ति ?
- कैः रसैः समृद्धा साहित्यपरम्परा विराजते ?
- संस्कृतभाषा केषु शास्त्रेषु विहरति ?
- संस्कृतभाषायाः कानि कानि सम्बोधनपदानि अत्र प्रयुक्तानि ?
- मुनिगणाः संस्कृतभाषायाः विकासं कृतवन्तः।
- सामान्यजनानां जीवनं काव्यैः प्रभावितम् अस्ति।
- कवयः अपि उपादेयानि काव्यानि रचितवन्तः।
- संस्कृतभाषा पृथिव्यां विहरति।
- संस्कृतभाषा विविधभाषाः परिपोषयति।
- वेद-वेदाङ्गादीनि गभीराणि शास्त्राणि सन्ति।
- अधः प्रदत्तानां पदानाम् उदाहरणानुसारं विभक्तिं वचनं च लिखत — यथा — मातः = सम्बोधनम्, एकवचनम्। (पदानि) तव · मञ्जूषा · संस्कृतिः · जनानाम् · जीवनस्य · धरायाम् · शास्त्रेषु
- अधोलिखितानां पद्यांशानां यथायोग्यं मेलनं कुरुत — कवर्गः — (क) अयि मातस्तव पोषणक्षमता · (ख) वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां · (ग) पौराणिक-सामान्यजनानाम् · (घ) श्रुतिसुखनिनदे सकलप्रमोदे · (ङ) वैद्यव्योम-शास्त्रादिविहारा खवर्गः — स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे · विजयते धरायाम् · मम वचनातीता, सुन्दरसुरभाषा · कालिदासबाणादिकवीनाम् · जीवनस्य आशा, सुन्दरसुरभाषा
- यथा, देवस्य आलयः = देवालयः। (क) सुराणां भाषा = ?
- सुन्दरी सुरभाषा = ?
- नवरसैः रुचिरा = ?
- पोषणस्य क्षमता = ?
- मञ्जुला भाषा = ?
- पेटिका — कालिदासबाणादि, आशा, संस्कृतिः, विजयते, मम, वेदविषय, मञ्जुलमञ्जूषा, सकलप्रमोदे यथा — मुनिवर-विकसित-कविवर-विलसित- मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा। — सम्पूर्ण उत्तर-तालिका दीजिए।
- अयि मातः तव पोषणक्षमता ………………… वचनातीता।
- वेदव्यास-वाल्मीकि-मुनीनां ………………… कवीनाम्।
- पौराणिक-सामान्य-जनानां जीवनस्य …………………।
- श्रुतिसुखनिनदे ………………… स्मृतिहितवरदे सरसविनोदे।
- गति-मति-प्रेरक-काव्य-विशारदे, तव ………………… एषा सुन्दरसुरभाषा।
- नवरस-रुचिरालङ्कृतिधारा ………………… -वेदान्तविचारा।
- वैद्य-व्योम-शास्त्रादि-विहारा ………………… धरायाम्, सुन्दरसुरभाषा।
- “मञ्जुलमञ्जूषा” इत्यस्य अर्थः कः ? (i) कठोरभाषा (ii) शोचनीया भाषा (iii) मनोहररूपेण संकलिता (iv) सामान्यभाषा
- सुन्दरसुरभाषा केषां जीवनस्य आशा उच्यते ? (i) केवलं कवीनाम् (ii) बालकानाम् (iii) पौराणिक-सामान्यजनानाम् (iv) छात्राणाम्
- सुन्दरसुरभाषा कुत्र विजयते ? (i) आकाशे (ii) जलधौ (iii) धरायाम् (iv) पवने
- सुन्दरसुरभाषायां किं नास्ति ? (i) शास्त्रज्ञानम् (ii) संस्कृतिः (iii) वेदान्तचिन्तनम् (iv) अशुद्धिः
- कविः सुन्दरसुरभाषां केन पदेन सम्बोधयति ? (i) पितः (ii) मातः (iii) भ्रातः (iv) दातः
- मातृभूमिः सदा सेव्या मातृभाषा तथैव च। भारतं मातृभूमिर्नो मातृभाषा हि संस्कृतम्॥ — अर्थं भावं च लिखत।
- भारतस्य प्रतिष्ठे द्वे संस्कृतं संस्कृतिस्तथा। विहाय संस्कृतं नास्ति संस्कृतिः संस्कृताश्रिता॥ — अर्थं भावं च लिखत।
- पुरुषाः संस्कृताः सन्तु महिलाः सन्तु संस्कृताः। संस्कृतेन विचारेण राष्ट्रं भातु सुसंस्कृतम्॥ — अर्थं भावं च लिखत।
- संस्कृतं संस्कृतेर्मूलं ज्ञानविज्ञानवारिधिः। वेदतत्त्वार्थसञ्जुष्टं लोकालोककरं शिवम्॥ — अर्थं भावं च लिखत।
- यावद् भारतवर्षं स्याद् यावद् विन्ध्यहिमाचलौ। यावद् गङ्गा च गोदा च तावदेव हि संस्कृतम्॥ — अर्थं भावं च लिखत।
- संस्कृतेन जीवनं कथं समृद्धं भवेत् इति अधिकृत्य ‘सुन्दरसुरभाषा धरायां विजयते’ इति संस्कृतनाटिकया छात्राः जागरूकाः करणीयाः।
- सरलसंस्कृतगीतानां सङ्ग्रहं कुरुत कक्षायां च गायत। यथा — सुरससुबोधा विश्वमनोज्ञा, मनसा सततं स्मरणीयम्, मृदपि च चन्दनमस्मिन् देशे, इत्यादीनि।
- संस्कृतसाहित्ये प्रसिद्धानां कवीनां काव्यानां च सङ्ग्रहः करणीयः।
Chapter at a Glance
- पाठ का स्वरूप — यह कोई कथा या संवाद-पाठ नहीं, बल्कि चार पद्यों का गीत है। हर पद्य का अन्तिम शब्द ‘ सुन्दरसुरभाषा ’ है — यही टेक (ध्रुवपद) पूरे गीत को बाँधती है। ‘सुरभाषा’ = देवताओं की भाषा, अर्थात् संस्कृत।
- शीर्षक का अर्थ — मञ्जुला = मन को हरने वाली, मञ्जूषा = पेटी। इसलिए ‘मञ्जुलमञ्जूषा’ का अर्थ है — मनोहर रूप में संकलित शब्दों की सुन्दर पेटी । कवि कहता है कि यह पेटी मुनियों ने विकसित की और कवियों ने सजाया।
- चार पद्यों की चार बातें — (१) संस्कृत मुनि-कवियों की सँवारी शब्द-मञ्जूषा है, उसकी पोषणक्षमता वर्णन से परे है; (२) वह वेदव्यास-वाल्मीकि जैसे मुनियों, कालिदास-बाण जैसे कवियों तथा सामान्य जनों — सबके जीवन की आशा है; (३) वह कानों को सुख देने वाली, सबको आनन्द देने वाली, स्मृति-हितकारी तथा हमारी संस्कृति है; (४) वह नवरसों, अलङ्कारों, वेद-वेदान्त-विचारों तथा आयुर्वेद-खगोलशास्त्र सहित धरती पर विजयी है।
- माता के रूप में सम्बोधन — पूरा गीत सम्बोधन-विभक्ति में चलता है — अयि मातः !, श्रुतिसुखनिनदे !, सकलप्रमोदे !, स्मृतिहितवरदे !, सरसविनोदे !, गति-मति-प्रेरक-काव्यविशारदे ! इसीलिए अभ्यास का प्रश्न २ (ङ) सम्बोधनपदों की सूची माँगता है और प्रश्न ८ (ङ) का उत्तर मातः है।
- व्याकरण का केन्द्र — समासः — ‘अत्र इदम् अवधेयम्’ पेटी बताती है कि परस्पर सम्बद्ध सार्थक पदों का एकपदीभाव ही समास है, और उसके छह प्रभेद हैं — अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, कर्मधारयः, द्विगुः, द्वन्द्वः, बहुव्रीहिः। पाठ के ही उदाहरण — सुराणां भाषा = सुरभाषा , पोषणस्य क्षमता = पोषणक्षमता , नवरसैः रुचिरा = नवरसरुचिरा ।
- योग्यताविस्तरः — पाठ के अन्त में संस्कृतप्रशस्तयः नाम से पाँच प्रसिद्ध श्लोक दिए गए हैं, जो संस्कृत को मातृभाषा, भारत की प्रतिष्ठा, संस्कृति का मूल तथा ज्ञान-विज्ञान का समुद्र बताते हैं — यावद् भारतवर्षं स्याद् … तावदेव हि संस्कृतम् ।
How to Download NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 PDF
Follow these simple steps to get the मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा questions-and-answers PDF from दीपकम्.
- Search NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा shown above.
- Click the Download PDF link to save the मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 8 Sanskrit.
- Chapter 1 संगच्छध्वं संवदध्वम्
- Chapter 2 अल्पानामपि वस्तूनां संहतिः कार्यसाधिका
- Chapter 3 सुभाषितरसं पीत्वा जीवनं सफलं कुरु
- Chapter 4 प्रणम्यो देशभक्तोऽयं गोपबन्धुर्महामनाः
- Chapter 5 गीता सुगीता कर्तव्या
- Chapter 6 डिजिभारतम् – युगपरिवर्तनम्
- Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा
- Chapter 8 पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्
- Chapter 9 कोऽरुक् ? कोऽरुक् ? कोऽरुक् ?
- Chapter 10 सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)
- Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः)
- Chapter 12 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
- Chapter 13 वर्णोच्चारण-शिक्षा १
NCERT Solutions for Class 8 – All Subjects
Just like Chapter 7 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 8. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 8.
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 7 |
| Chapter Name | मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा |
| Book Name | दीपकम् |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 8 Sanskrit Chapter 7 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 8 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 8 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा from the NCERT Class 8 Sanskrit textbook दीपकम्, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 8 Sanskrit Chapter 7 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 8 Sanskrit Chapter 7 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 are based on the latest NCERT textbook दीपकम् and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 8 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 8 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 8 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 7 मञ्जुलमञ्जूषा सुन्दरसुरभाषा, then please ask in the comments below.
