Download Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) – NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 8 PDF from the new NCERT Class 8 Sanskrit book Deepakam (2026-27). Read the chapter online or download the free PDF. पाठ का ढाँचा — आरम्भ में गद्य-परिचय, फिर अध्यापिका तथा छात्रों (स्वरा, श्रीशः, मालती, अभिनवः, मृदुलः) का संवाद, बीच में दो श्लोक, अन्त में शब्दार्थ-सारणी, ‘अत्र इदम् अवधेयम्’, अभ्यास, योग्यताविस्तरः तथा परियोजनाकार्यम्।
Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) PDF – Chapter 8 of Deepakam
Read the chapter online or download the PDF.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Chapter 8 PDF | Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) | View PDF |
| Full book | NCERT Class 8 Sanskrit – Deepakam | View Book |
Read Online
What Is in Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्)? (Class 8 Sanskrit Chapter 8)
- पाठ का ढाँचा — आरम्भ में गद्य-परिचय, फिर अध्यापिका तथा छात्रों (स्वरा, श्रीशः, मालती, अभिनवः, मृदुलः) का संवाद, बीच में दो श्लोक, अन्त में शब्दार्थ-सारणी, ‘अत्र इदम् अवधेयम्’, अभ्यास, योग्यताविस्तरः तथा परियोजनाकार्यम्।
- अष्ट राज्यानि — अरुणाचलप्रदेशः, असमः, मणिपुरम्, मेघालयः, मिजोरमः, नागालैण्डम्, त्रिपुरा एवञ्च सिक्किमः — ये आठ राज्य देश के पूर्वोत्तरभाग में स्थित हैं। इनमें सिक्किम को छोड़कर शेष सात ‘सप्तभगिन्यः’ तथा सिक्किम ‘एकः भ्राता’ कहलाता है।
- नाम क्यों? — पाठ स्वयं कारण देता है — सामाजिक-सांस्कृतिक-परिदृश्यानां साम्याद् भौगोलिकवैशिष्ट्यात् च इमानि उक्तोपाधिना प्रथितानि। अध्यापिका जोड़ती हैं कि यह प्रयोग प्रतीकात्मक है — ‘बहन-भाई’ शब्द सचमुच के रिश्ते नहीं, समानता के प्रतीक हैं।
- भूगोल तथा प्रकृति — ये राज्य पूर्वहिमालय-श्रेणियों तथा पत्काई-नागपर्वत-प्रदेश में हैं; यहाँ बराक-ब्रह्मपुत्रादि नदियाँ बहती हैं; पर्वतश्रेणियाँ, पीठस्थल (पठार), निम्नपर्वत तथा उपत्यकाएँ भू-वैविध्य बनाती हैं। यह प्रदेश पूर्व तथा दक्षिण-पूर्व एशिया का द्वार है।
- जन, संस्कृति तथा वंशोद्योगः — यह जनजातिबहुल प्रदेश है; गारो, खासी, नागा, मिजो, लेप्चा आदि अनेक जनजातियाँ यहाँ रहती हैं। लोग ऊर्जस्वी, बहुभाषी, पर्व-परम्पराओं से परिपूर्ण तथा स्वलीला-कलाओं में निष्णात हैं, और प्राचीन इतिहास में प्रायः स्वाधीन ही रहे। यहाँ वंशवृक्षों के प्राचुर्य के कारण वस्त्र-आभूषण से गृहनिर्माण तक बाँस का ही उपयोग होता है — यही वंशोद्योग आज अन्ताराष्ट्रिय ख्याति पा चुका है।
- व्याकरण-बिन्दु — ‘अत्र इदम् अवधेयम्’ पेटी दश दिशः सिखाती है — पूर्वा, आग्नेयी, दक्षिणा, नैर्ऋती, पश्चिमा, वायवी, उत्तरा, ईशानी, ऊर्ध्वा तथा अधः। पाठ का शीर्षक ‘कोणम् ऐशान्यम्’ इसी ईशान (उत्तर-पूर्व) कोण की ओर संकेत करता है।
त्वरित पुनरावृत्ति – Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्)
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी अर्थ | English |
|---|---|---|---|
| स्वदेशस्य | निजराष्ट्रस्य | अपने देश का | Of our country |
| वैचित्र्यम् | विशिष्टं स्वरूपम् | विचित्रता | Uniqueness |
| प्रवहन्ति | प्रकर्षेण वहन्ति | बहती हैं | Flow |
| भू-वैविध्यम् | भूमेः विविधता | भूमि की विविधता | Land diversity |
| पीठस्थलानि | खण्डस्थलानि | पठार | Plateaus |
| जानीथ | अवगच्छथ | (तुम सब) जानते हो | (You all) know |
| ऐशान्यम् | पूर्वोत्तरदिशा | पूर्वोत्तर दिशा | North-East corner |
| ज्ञातुम् | वेदितुम् | जानने के लिए | To know |
| भागेभ्यः | खण्डेभ्यः | भागों से | From parts |
| समवायः | समाहारः | समूह | Combination |
| केन्द्रशासितप्रदेशाः | प्रत्यक्षं केन्द्रशासनाधीनाः प्रदेशाः | केन्द्र द्वारा शासित प्रदेश | Union Territories |
| अतिरिच्य | अतिरिक्तभावेन | इसके अतिरिक्त | Besides |
| प्रथितः | प्रख्यातः | प्रसिद्ध | Famous |
| प्रतीकात्मकः | साङ्केतिकः | प्रतीकात्मक | Symbolic |
Old NCERT vs New – Class 8 Sanskrit
This chapter is from Deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book (NCF-SE 2023, used from 2025-26). It replaced the old book “Ruchira”, so chapter numbers and names differ from older PDFs.
Solutions and All Chapters
Answers to the exercises and the full chapter list of Deepakam:
Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) – Overview
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Book | Deepakam – new NCERT book |
| Chapter | 8 of 15 – Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) |
| Edition | NCERT Reprint 2026-27 |
| Session | 2026-27 |
| Free – read online or download |
Class 8 Sanskrit Chapter 8 – FAQs
Where can I download Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) Class 8 PDF?
From the download table on this page – the chapter PDF is free, and the full book is linked too.
What is Class 8 Sanskrit Chapter 8 about?
पाठ का ढाँचा — आरम्भ में गद्य-परिचय, फिर अध्यापिका तथा छात्रों (स्वरा, श्रीशः, मालती, अभिनवः, मृदुलः) का संवाद, बीच में दो श्लोक, अन्त में शब्दार्थ-सारणी, ‘अत्र इदम् अवधेयम्’, अभ्यास, योग्यताविस्तरः तथा परियोजनाकार्यम्।
Is Pashyat Konmaishanyan Bhartasya Manohram (पश्यत कोणमैशान्यं भारतस्य मनोहरम्) from the new NCERT Class 8 Sanskrit book?
Yes. It is chapter 8 of deepakam, the new NCERT Class 8 Sanskrit book for 2026-27.
Is this the latest NCERT edition for 2026-27?
Yes – the PDF is NCERT’s latest edition for the 2026-27 session.
Where are the NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 8?
Open the NCERT Solutions link above for answers to the exercise questions.











