NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः – step-by-step answers to every exercise and in-text question of the chapter, as per the latest NCERT syllabus for 2027. Read them online or download the free question-answer PDF.
दीपकम् (कक्षा 8) का एकादशः पाठः — सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः)। यह ‘हितोपदेशः’ से लिए गए गद्य-नाट्यात्मक कथाभाग का उत्तरार्ध है — दशम पाठ (क-भागः) में राजलक्ष्मी ने वीरवर को ‘सर्वतः प्रिय वस्तु’ के त्याग का दुःसाध्य उपाय बताया था; यहाँ वीरवर, शक्तिधर, वेदरता और वीरवती — पूरा परिवार — सर्वस्व-समर्पण करता है, राजा शूद्रक भी अपना जीवन देने को तत्पर होता है, और भगवती सर्वमङ्गला प्रसन्न होकर सबको जीवन लौटा देती हैं। नीचे पाठ पर आधारित कुछ अतिरिक्त संवाद-प्रश्न (अभ्यास हेतु), ‘वयं शब्दार्थान् जानीमः’ की दोनों सारणियाँ, ‘अत्र इदम् अवधेयम्’ (वाच्यम् — कर्तृ, कर्म, भाव), अभ्यासात् जायते सिद्धिः के प्रश्न १–७ का प्रत्येक उपभाग, योग्यताविस्तरः (दो श्लोक, तीन सुभाषित तथा अकर्मकधातुलक्षणम्) और परियोजनाकार्यम् क्रमशः हल किए गए हैं — पहले संस्कृत उत्तर, फिर कोष्ठक में हिन्दी अर्थ।
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः PDF
All the answers are on this page below. The PDF also explains every answer – why it is right and how to check it – so download it for revision.
| Chapter | Download | |
|---|---|---|
| Solutions PDF | सन्निमित्ते वरं त्यागः | View PDF |
पाठ का हिंदी अनुवाद
पूर्वकथा-सारः (क-भाग का सारांश)
कथा (ख-भागः) — वीरवर का त्याग
सन्निमित्ते वरं त्यागो विनाशे नियते सति॥ १॥
कथा (ख-भागः) — राजा का त्याग और देवी की कृपा
अनेन सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति॥ २॥
(भाव: देवी की कृपा से वीरवर और उसका पूरा परिवार फिर से जीवित हो गया।)
अत्र इदम् अवधेयम् — वाच्यम् (१. कर्तृवाच्यम्)
१. कर्तृवाच्यम्
२. कर्मवाच्यम्
३. भाववाच्यम्।
१. कर्तृवाच्य
२. कर्मवाच्य
३. भाववाच्य।
बालकः ग्रामं गच्छति। त्वं ग्रामं गच्छसि। अहं ग्रामं गच्छामि।
बालकाः ग्रामं गच्छन्ति। यूयं ग्रामं गच्छथ। वयं ग्रामं गच्छामः।
बालक गाँव जाता है। तुम गाँव जाते हो। मैं गाँव जाता हूँ।
बालक (अनेक) गाँव जाते हैं। तुम सब गाँव जाते हो। हम सब गाँव जाते हैं।
अत्र इदम् अवधेयम् — २. कर्मवाच्यम्
बालकेन ग्रामः गम्यते। त्वया ग्रामः गम्यते। मया ग्रामः गम्यते।
बालकेन ग्रामाः गम्यन्ते। युष्माभिः ग्रामाः गम्यन्ते। अस्माभिः ग्रामाः गम्यन्ते।
बालक द्वारा गाँव जाया जाता है। तुम्हारे द्वारा गाँव जाया जाता है। मेरे द्वारा गाँव जाया जाता है।
बालक द्वारा (अनेक) गाँव जाए जाते हैं। तुम सबके द्वारा गाँव जाए जाते हैं। हम सबके द्वारा गाँव जाए जाते हैं।
अत्र इदम् अवधेयम् — ३. भाववाच्यम्
बालकेन हस्यते। बालकैः हस्यते।
त्वया हस्यते। युष्माभिः हस्यते।
मया हस्यते। अस्माभिः हस्यते।
इत्येवम्।
बालक द्वारा हँसा जाता है। बालकों द्वारा हँसा जाता है।
तुम्हारे द्वारा हँसा जाता है। तुम सबके द्वारा हँसा जाता है।
मेरे द्वारा हँसा जाता है। हम सबके द्वारा हँसा जाता है।
इसी प्रकार (अन्य रूप भी)।
योग्यताविस्तरः — १. श्लोकानां पदच्छेदः अन्वयः भावार्थः च
सन्निमित्ते वरं त्यागो विनाशे नियते सति॥ १॥
अन्वयः – प्राज्ञः धनानि जीवितम् चैव परार्थे उत्सृजेत्। विनाशे नियते सति सन्निमित्ते त्यागो वरम्।
अनेन सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति॥ २॥
अन्वयः – मादृशाः क्षुद्रजन्तवः जायन्ते च म्रियन्ते च। लोके अनेन सदृशः न भूतः न भविष्यति च।
योग्यताविस्तरः — २. (क) सुभाषितानि, (ख) अकर्मकधातुलक्षणम्
तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते कुलेन शीलेन गुणेन कर्मणा॥
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि॥
विना स्वधर्मान्न सुखं स्वधर्मो हि परं तपः॥
प्रसिद्धेरविविक्षातः धातोरकर्मिका क्रिया॥
NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः – Questions and Answers
All questions of the chapter are answered below, in the order of the book – in-text questions, activities and the end-of-chapter exercises. Each answer is written the way you would write it in the exam.
पाठाधारिताः प्रश्नाः — पृष्ठ 125अतिरिक्त अभ्यास (ये प्रश्न पुस्तक में नहीं हैं) — वीरवरस्य गृहे शक्तिधरस्य, वेदरतायाः, वीरवत्याश्च संवादः
पाठाधारिताः प्रश्नाः — पृष्ठ 126अतिरिक्त अभ्यास (ये प्रश्न पुस्तक में नहीं हैं) — देवालये राज्ञः शूद्रकस्य विचारः, देव्याः वरदानम्, अन्येद्युः राज्ञः वीरवरस्य च संवादः
वयं शब्दार्थान् जानीमः — पृष्ठ 127–128शब्दार्थ-सारण्यौ तथा ‘मातृभाषया अर्थं लिखत’ स्तम्भः
नमूना उत्तर (मातृभाषा हिन्दी): अन्तिम स्तम्भ में अपनी मातृभाषा में अर्थ लिखना है। हिन्दी-भाषी विद्यार्थी नीचे के ‘हिन्दी’ स्तम्भ के अर्थ लिख सकते हैं; अन्य भाषा वाले विद्यार्थी उसी अर्थ को अपनी भाषा में लिखें।
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| आवासम् | गृहम् | घर | House |
| निद्रालसाम् | निद्राप्रभावेण आलस्ययुक्ताम् | नींद के कारण अलसाई हुई को | To the languishing due to sleepiness |
| दुहितरम् | पुत्रीम् | बेटी को | Daughter |
| अवर्णयत् | वर्णनम् अकरोत् | वर्णन किया | Described |
| सानन्दम् | प्रसन्नतया | प्रसन्नता के साथ | Happily |
| आह | अकथयत् | कहा | Said |
| विनियोगः | नियुक्तिः | नियुक्त (करना), लगाना | Utilisation |
| परमश्लाघ्यः | अत्यन्तं प्रशंसनीयः | परम प्रशंसा के योग्य | Most appreciable |
| उत्सृजेत् | त्यक्तव्यम् | त्यागना चाहिए | Should sacrifice |
| सन्निमित्ते | समुपयुक्ते कारणे | बहुत अच्छा कारण होने पर | Having good cause |
| वरम् | श्रेयस्करम् | प्रशंसनीय, अच्छा | Praiseworthy |
| ब्रवीति | वदति | कहता है | Says |
| आचरितव्यम् | आचरणीयम् | आचरण करना चाहिए | Should follow |
| निस्तारः | (ऋणाद्) विमुक्तिः | चुकाना, छुटकारा | Repay |
| आयतनम् | परिसरः | आँगन (मन्दिर-परिसर) | Courtyard |
| गृह्यताम् | स्वीकुरु | स्वीकार करो | Accept |
नमूना उत्तर (मातृभाषा हिन्दी): पृष्ठ 128 की सारणी के नौ शब्द — अन्तिम स्तम्भ में ‘हिन्दी’ स्तम्भ के अर्थ (या अपनी मातृभाषा में वही अर्थ) लिखिए।
| शब्दः | अर्थः (संस्कृतम्) | हिन्दी | English |
|---|---|---|---|
| प्रयोजनम् | लक्ष्यम् | उद्देश्य | Purpose |
| उत्क्षिप्तः | उत्थापितः | उठाया गया | Lifted upward |
| प्रत्यक्षीभूतया | प्रत्यक्ष-रूपेण विराजमानया | प्रत्यक्ष रूप से उपस्थित के द्वारा | By the one who has become manifest |
| राज्यभङ्गः | राज्य-नाशनम् | राज्य का नाश | Downfall of the empire |
| सत्त्वोत्कर्षेण | सत्त्वगुणस्य पराकाष्ठया | सत्त्वगुण की पराकाष्ठा से | By the excellence of purity |
| वात्सल्येन | स्नेहेन | वात्सल्यभाव से | With affection |
| उक्त्वा | कथयित्वा | कहकर | After saying |
| प्रासादम् | राजभवनम् | राजभवन | Palace |
| भूपालः | राजा | राजा | King |
अत्र इदम् अवधेयम् — पृष्ठ 128–130व्याकरण-पेटिका — वाच्यं त्रिविधम् : १. कर्तृवाच्यम् · २. कर्मवाच्यम् · ३. भाववाच्यम्
पुस्तक के उदाहरण (पृष्ठ 129):
| पुरुषः | एकवचनम् | बहुवचनम् |
|---|---|---|
| प्रथमपुरुषः | बालकः ग्रामं गच्छति। | बालकाः ग्रामं गच्छन्ति। |
| मध्यमपुरुषः | त्वं ग्रामं गच्छसि। | यूयं ग्रामं गच्छथ। |
| उत्तमपुरुषः | अहं ग्रामं गच्छामि। | वयं ग्रामं गच्छामः। |
क्रियापदस्य रूपम् — धातुः + य + आत्मनेपदम्।
यथा — गम् (धातुः) + य + ते (आत्मनेपदप्रत्ययः) = गम्यते।
पुस्तक के उदाहरण (पृष्ठ 129):
| कर्तृवाच्यम् | कर्मवाच्यम् (एकवचनम्) | कर्मवाच्यम् (बहुवचनम्) |
|---|---|---|
| बालकः ग्रामं गच्छति। | बालकेन ग्रामः गम्यते। | बालकेन ग्रामाः गम्यन्ते। |
| त्वं ग्रामं गच्छसि। | त्वया ग्रामः गम्यते। | युष्माभिः ग्रामाः गम्यन्ते। |
| अहं ग्रामं गच्छामि। | मया ग्रामः गम्यते। | अस्माभिः ग्रामाः गम्यन्ते। |
पुस्तक के उदाहरण (पृष्ठ 130):
| कर्ता (तृतीया) | भाववाच्य-वाक्यम् | क्रियापदम् |
|---|---|---|
| बालकेन | बालकेन हस्यते। | हस्यते |
| बालकैः | बालकैः हस्यते। | हस्यते |
| त्वया / युष्माभिः | त्वया हस्यते। युष्माभिः हस्यते। | हस्यते |
| मया / अस्माभिः | मया हस्यते। अस्माभिः हस्यते। | हस्यते |
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 131प्रश्नः १ : निम्नलिखितेषु वाक्येषु रक्तवर्णीयानि स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत
कारणम् — ‘वीरवरः’ कर्ता है (पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन), अतः ‘कः’।
कारणम् — ‘सर्वमङ्गलायाः’ स्त्रीलिङ्ग षष्ठी एकवचन है, अतः ‘कस्याः’।
कारणम् — ‘पुत्रोत्सर्गेण’ तृतीया एकवचन (करण) है, अतः ‘केन’।
कारणम् — ‘स्वप्रासादम्’ पुंलिङ्ग द्वितीया एकवचन (कर्म) है, अतः ‘कम्’।
कारणम् — ‘वीरवराय’ पुंलिङ्ग चतुर्थी एकवचन (सम्प्रदान) है, अतः ‘कस्मै’।
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 131प्रश्नः २ : अधोलिखितान् प्रश्नान् उत्तरत
(वीरवर ने राजलक्ष्मी के साथ हुए पूरे संवाद का वर्णन किया।)
(बुद्धिमान् को धन और जीवन दूसरों के हित के लिए त्याग देना चाहिए।)
(वीरवर के समान संसार में न कोई हुआ है, न होगा — राजा शूद्रक का विचार।)
(वह रोती हुई स्त्री — राजलक्ष्मी — अदृश्य हो गई।)
(परिवार सहित वीरवर प्रसन्नतापूर्वक अपने घर गया।)
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 132प्रश्नः ३ : अधोलिखितेषु वाक्येषु रक्तवर्णीयपदानि केभ्यः प्रयुक्तानि इति उदाहरणानुगुणं लिखत
कारणम् — यह राजा शूद्रक का वचन है (देवी से); ‘मे’ = मम, राजा के लिए।
कारणम् — देवी ‘वत्स !’ कहकर राजा शूद्रक से बोल रही हैं; ‘ते’ = तव, राजा के लिए।
कारणम् — यह वीरवती (वीरवर की पुत्री) का वचन है; ‘यस्याः’ उसी के लिए है।
कारणम् — यह राजा शूद्रक का मन में किया गया विचार है; ‘मम’ राजा के लिए।
कारणम् — देवी का वचन है: ‘अयमपि सपरिवारो जयतु राजपुत्र आदर्शचरितो वीरवरः’; ‘अयम्’ = वीरवरः।
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 132प्रश्नः ४ : उदाहरणानुसारं निम्नलिखितानि वाक्यानि अन्वयरूपेण लिखत
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 133प्रश्नः ५ : उदाहरणानुगुणम् अधोलिखितानां पदानां पदच्छेदं कुरुत
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 133–134प्रश्नः ६ (क) : उदाहरणानुगुणं पाठगतानि पदानि अधिकृत्य सन्धियुक्तपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत
उत्तरम् — (पहली पंक्ति पुस्तक का उदाहरण है)
| सन्धि-विच्छेदः | सन्धियुक्तं पदम् | सन्धि-नियमः | पाठे प्रयोगः |
|---|---|---|---|
| स्व + आवासम् | स्वावासम् | दीर्घ (अ + आ = आ) | वीरवरो स्वावासं गत्वा… |
| तत् + श्रुत्वा | तच्छ्रुत्वा | श्चुत्व + छत्व (त् + श् = च् + छ्) | (तच्छ्रुत्वा सानन्दम्) |
| दुहितरम् + च | दुहितरञ्च | परसवर्ण (म् → ञ्, ‘च’ वर्ग के पहले) | पत्नीं पुत्रं दुहितरञ्च प्राबोधयत् |
| धन्यः + अहम् | धन्योऽहम् | विसर्ग (अः + अ = ओ + ऽ) | धन्योऽहं स्वामिजीवितरक्षार्थं… |
| जीवितम् + च + एव | जीवितञ्चैव | परसवर्ण (म् → ञ्) + वृद्धि (अ + ए = ऐ) | धनानि जीवितञ्चैव परार्थे… |
| विलम्बः + तात | विलम्बस्तात | विसर्ग (अः + त् = अस्, सकार-आदेश) | तत् कोऽधुना विलम्बस्तात ? |
| कः + अधुना | कोऽधुना | विसर्ग (अः + अ = ओ + ऽ) | तत् कोऽधुना विलम्बस्तात ? |
| न + आचरितव्यम् | नाचरितव्यम् | दीर्घ (अ + आ = आ) | अस्मत्कुलोचितं नाचरितव्यं तर्हि… |
| धन्या + अहम् | धन्याहम् | दीर्घ (आ + अ = आ) | धन्याहं यस्या ईदृशो जनको भ्राता च |
| निस्तारः + उपायः | निस्तारोपायः | समास में ‘निस्तार’ + ‘उपायः’ — गुण (अ + उ = ओ) | पाठ में ‘निस्तारस्य उपायः’; समस्त पद ‘निस्तारोपायः’ प्रश्न ५ (ख) में |
| वीरवरः + अवदत् | वीरवरोऽवदत् | विसर्ग (अः + अ = ओ + ऽ) | — (मुद्रित पाठ में नहीं) |
| ततः + असौ | ततोऽसौ | विसर्ग (अः + अ = ओ + ऽ) | ततोऽसौ व्यचिन्तयत्— |
| ततः + ते | ततस्ते | विसर्ग (अः + त् = अस्, सकार-आदेश) | ततस्ते सर्वे सर्वमङ्गलाया आयतनं गताः |
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 134प्रश्नः ६ (ख) : निम्नलिखितपदानां सन्धिच्छेदं कुरुत
यह प्रश्न 6 (क) का उल्टा है — यहाँ जुड़े हुए पद को तोड़ना है।
| सन्धियुक्तं पदम् | सन्धिच्छेदः | सन्धि-नियमः |
|---|---|---|
| शूद्रकोऽपि | शूद्रकः + अपि | विसर्ग (अः + अ = ओ + ऽ) |
| पुनर्भूपालेन | पुनः + भूपालेन | विसर्ग → र् (घोष व्यञ्जन ‘भ्’ के पहले) |
| महीपतिस्तस्मै | महीपतिः + तस्मै | विसर्ग → स् (‘त्’ के पहले) |
| प्रायच्छत् | प्र + अयच्छत् | दीर्घ (अ + अ = आ) |
| नृपतिरपि | नृपतिः + अपि | विसर्ग → र् (इः + अ = इर्) |
| सर्वेषामदृश्य | सर्वेषाम् + अदृश्य | म् + अ = म (केवल वर्णों का मेल); पाठ में ‘सर्वेषामदृश्य एव’ (अदृश्यः + एव) |
| वार्ताऽन्या | वार्ता + अन्या | दीर्घ (आ + अ = आ); मिले हुए ‘अ’ को पुस्तक ने अवग्रह ‘ऽ’ से दिखाया है |
| राज्यभङ्गस्ते | राज्यभङ्गः + ते | विसर्ग → स् (‘त्’ के पहले) |
| गतिर्गन्तव्या | गतिः + गन्तव्या | विसर्ग → र् (घोष व्यञ्जन ‘ग्’ के पहले) |
| इत्युक्त्वा | इति + उक्त्वा | यण् (इ + उ = य् + उ) |
| नेदानीम् | न + इदानीम् | गुण (अ + इ = ए) |
| प्रीतास्मि | प्रीता + अस्मि | दीर्घ (आ + अ = आ) |
अभ्यासात् जायते सिद्धिः — पृष्ठ 135प्रश्नः ७ : अधोलिखितानि कथनानि कथायाः घटनानुसारं लिखत
(ख) पितुः वार्तां श्रुत्वा शक्तिधरः प्रसन्नतया स्वस्य समर्पणार्थं सिद्धः अभवत्।
(ग) प्रातः राजा वीरवरम् अपृच्छत् ‘ह्यः रात्रौ किम् अभवत्’?
(घ) वीरवरो गृहं गत्वा पत्नीं पुत्रं पुत्रीञ्च प्राबोधयत्, सर्वां च वार्ताम् अकथयत्।
(ङ) वीरवरेण उक्तम् – स्वामिन् ! न कापि वार्ता। सा नारी अदृश्या अभवत्।
(च) भगवती प्रसन्ना अभवत्। भगवत्याः कृपया सर्वे जीवितवन्तः।
(छ) वीरवरः परिवारेण सह सर्वस्वसमर्पणम् अकरोत्।
पूरा क्रम वाक्यों सहित :
| क्रमः | कथनम् | हिन्दी में क्या हुआ |
|---|---|---|
| १. (घ) | वीरवरो गृहं गत्वा पत्नीं पुत्रं पुत्रीञ्च प्राबोधयत्, सर्वां च वार्ताम् अकथयत्। | वीरवर घर जाकर पत्नी, पुत्र और पुत्री को जगाता है और सारी बात बताता है। |
| २. (ख) | पितुः वार्तां श्रुत्वा शक्तिधरः प्रसन्नतया स्वस्य समर्पणार्थं सिद्धः अभवत्। | पिता की बात सुनकर शक्तिधर प्रसन्नता से अपने समर्पण के लिए तैयार हो जाता है। |
| ३. (छ) | वीरवरः परिवारेण सह सर्वस्वसमर्पणम् अकरोत्। | सब सर्वमङ्गला के मन्दिर जाते हैं और वीरवर परिवार सहित सर्वस्व अर्पित कर देता है। |
| ४. (क) | सर्वं दृष्ट्वा राजा शूद्रकः अपि सर्वस्वसमर्पणार्थं सिद्धः अभवत्। | छिपकर सब देख रहा राजा शूद्रक भी अपना सर्वस्व देने को तैयार हो जाता है। |
| ५. (च) | भगवती प्रसन्ना अभवत्। भगवत्याः कृपया सर्वे जीवितवन्तः। | भगवती प्रसन्न होती हैं और उनकी कृपा से सब जीवित हो जाते हैं। |
| ६. (ग) | प्रातः राजा वीरवरम् अपृच्छत् ‘ह्यः रात्रौ किम् अभवत्’? | अगले दिन सुबह राजा वीरवर से पूछता है — “कल रात क्या हुआ?” |
| ७. (ङ) | वीरवरेण उक्तम् – स्वामिन् ! न कापि वार्ता। सा नारी अदृश्या अभवत्। | वीरवर कहता है — “स्वामिन्! कोई बात नहीं। वह स्त्री अदृश्य हो गई।” |
योग्यताविस्तरः — पृष्ठ 135–136प्रश्नः १ : श्लोकानां पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च पठत स्मरत च
योग्यताविस्तरः — पृष्ठ 136प्रश्नः २ (क) : सुभाषितानि पठत स्मरत च
योग्यताविस्तरः — पृष्ठ 136प्रश्नः २ (ख) : अकर्मकधातुलक्षणम्
१. अर्थान्तरे वृत्ते — धातु जब अपने मूल अर्थ को छोड़कर दूसरे अर्थ में चले।
२. धात्वर्थेनोपसङ्ग्रहात् — कर्म धातु के अर्थ में ही समा जाए।
३. प्रसिद्धेः — कर्म इतना प्रसिद्ध हो कि उसे कहने की आवश्यकता ही न रहे।
४. अविवक्षातः — वक्ता कर्म को कहना ही न चाहे (विवक्षा न हो)।
परियोजनाकार्यम् — पृष्ठ 136प्रकल्प-कार्यम् : पाठस्य कथाधारेण नाटक-रचना तथा मञ्चनम्
उत्तरम् — चार दृश्य : घर → मन्दिर (समर्पण) → देवी का वरदान → अगले दिन राजद्वार। पहले दृश्य का नमूना —
सूत्रधारः — अद्य कृष्णचतुर्दशी। अर्धरात्रौ वीरवरः स्वावासं प्रत्यागच्छति।
वीरवरः — (पत्नीं पुत्रं दुहितरं च प्रबोधयन्) उत्तिष्ठत ! शृणुत ! अद्य रात्रौ राजलक्ष्म्या सह मम संवादः अभवत्।
वेदरता — (निद्रालसा) किम् अभवत् आर्यपुत्र ?
वीरवरः — राजा शूद्रकः तृतीये दिवसे पञ्चत्वं यास्यति। एकः एव उपायः — सर्वतः प्रियस्य वस्तुनः देव्यै समर्पणम्।
शक्तिधरः — (सानन्दम्) हे पितः ! जानाम्यहं भवतः सर्वप्रियं वस्तु। तद् अहमेव। तत् कोऽधुना विलम्बस्तात ?
वेदरता — यद्येवम् अस्मत्कुलोचितं नाचरितव्यं, तर्हि गृहीतस्वामिवर्तनस्य कथं निस्तारो भवेत् ?
वीरवती — धन्याहं यस्या ईदृशो जनको भ्राता च। तत् कथं विलम्ब्यते ?
सर्वे — (उत्थाय) गच्छामः सर्वमङ्गलायाः आयतनम्।
(पटाक्षेपः)
Chapter 11 of 13 – Sanskrit
- Previous: Chapter 10 सन्निमित्ते वरं त्यागः
- Next: Chapter 12 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
- All chapters: NCERT Solutions Class 8 Sanskrit
Also for This Chapter
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः – Overview
| Class | Class 8 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter | 11 – सन्निमित्ते वरं त्यागः |
| Session | 2027 |
| Format | Full answers on this page + PDF |
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 11 – FAQs
Where can I download NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 11 सन्निमित्ते वरं त्यागः PDF?
Read every answer on this page, or download the free PDF from the table at the top.
Is this for the 2027 session?
Yes, it follows the latest NCERT Class 8 Sanskrit book for 2027.
How many questions are solved in NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 11?
All questions of the chapter – the in-text questions, activities and the end-of-chapter exercises.
How should I use these solutions?
Read the chapter in the NCERT book first, attempt the questions yourself, then check your answers here.