NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Nityam Pibamah Subhashitarasam of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 7 Sanskrit Chapter 2 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam
- Class: Class 7
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 2 – Nityam Pibamah Subhashitarasam
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 2 नित्यं पिबामः सुभाषितरसम् View Download
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 online above, or download the complete question-answer PDF to study Nityam Pibamah Subhashitarasam offline at any time.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 43 questions of this chapter. The questions solved are:
- महोदय ! अस्माकं विद्यालयस्य भित्तौ ‘अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः’ इति लिखितम् अस्ति । अस्य कः भावः इति कृपया बोधयतु ।
- महोदय ! ‘सुभाषितानि’ इत्यनेन कः अभिप्रायः ?
- श्रीमन् ! सुभाषितानां पठनेन कः लाभः ?
- वस्त्रेण वपुषा वाचा विद्यया विनयेन च । वकारैः पञ्चभिर्युक्तो नरो भवति पूजितः ॥१॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- षड् दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता । निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता ॥२॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति । विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ॥३॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् । वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः ॥४॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः । स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ॥५॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- यः पठति लिखति पश्यति परिपृच्छति पण्डितानुपाश्रयति । तस्य दिवाकरकिरणैः नलिनीदलमिव विस्तारिता बुद्धिः ॥६॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः । तस्मात् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥७॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान् रिपुः । नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ॥८॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम् । परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥९॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं, अर्थं, भावं च लिखन्तु ।
- मातृभाषया अर्थं लिखन्तु — उत्थाय, प्रेरकः, नैतिकः, वपुषा, सम्मानम्, हातव्याः, भूतिम्, तन्द्रा, दीर्घसूत्रता, अवरोधकाः, वाञ्छति, अद्भिः, भूतात्मा, द्वन्द्वः, वर्षम्, सन्ततिः, निपातेन, हेतुः, परिपृच्छति, उपाश्रयति, सङ्गतिः, तुष्यन्ति, रिपुः, पुण्यम्, परपीडनम् ।
- नरः कतिभिः वकारैः पूजितः भवति ?
- पुरुषेण कति दोषाः हातव्याः ?
- बुद्धिः केन शुध्यति ?
- जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः कः पूर्यते ?
- आलस्यं केषां महान् रिपुः अस्ति ?
- नरः कथं पूजितो भवति ?
- पुरुषेण के दोषाः हातव्याः ?
- कस्य बुद्धिः विस्तारिता भवति ?
- किं कृत्वा मनुष्यः नावसीदति ?
- व्यासस्य वचनद्वयं किम् ?
- उदाहरणानुसारं श्लोकांशान् यथोचितं योजयन्तु — (क) विद्यया वपुषा वाचा वस्त्रेण विनयेन च। (ख) षड् दोषाः पुरुषेणेह हातव्या भूतिमिच्छता। (ग) अद्भिर्गात्राणि शुध्यन्ति मनः सत्येन शुध्यति। (घ) उत्तरं यत् समुद्रस्य हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम्। (ङ) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः। — [निद्रा तन्द्रा भयं क्रोध आलस्यं दीर्घसूत्रता॥ / वकारैः पञ्चभिर्युक्तो नरो भवति पूजितः॥ / वर्षं तद् भारतं नाम भारती यत्र सन्ततिः॥ / स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च॥ / विद्यातपोभ्यां भूतात्मा बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति॥]
- मधुरवाण्या सर्वे प्रसन्नाः भवन्ति ।
- परिश्रमेण तुल्यः बान्धवः नास्ति ।
- परोपकारेण मानवस्य पुण्यार्जनं भवति ।
- हिन्दमहासागरात् हिमालयपर्यन्तं भारतवर्षम् ।
- जलम् – ………………
- लोचनम् – ………………
- धनम् – ………………
- बुद्धिः – ………………
- रिपुः – ………………
- अधः रिक्तस्थानानि तृतीयाविभक्तेः समुचितरूपैः पूरयन्तु — एकवचनम् / द्विवचनम् / बहुवचनम् : (सुधाखण्डेन – सुधाखण्डाभ्याम् – सुधाखण्डैः), (वृक्षेण – …… – ……), (…… – लताभ्याम् – लताभिः), (…… – देशाभ्याम् – देशैः), (पुण्येन – …… – ……), (…… – …… – विनयैः)
- कोष्ठके पदानि विलिख्य सुभाषितं पूरयन्तु — प्रथमः कोष्ठक-समूहः : उत्तरम् / यत् / …… / हिमाद्रेश्चैव / …… ; …… / तद्भारतं / …… / भारती यत्र / …… । द्वितीयः कोष्ठक-समूहः : …… / सर्वे / तुष्यन्ति / …… ; तस्मात् / …… / वक्तव्यम् / वचने का / …… ।
- आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो ……………… रिपुः ।
- ……………… वचने का दरिद्रता ।
- यः पठति लिखति पृच्छति ……………… ।
- स हेतुः सर्वविद्यानां ……………… धनस्य च ।
- ……………… बुद्धिर्ज्ञानेन शुध्यति ।
- ‘शुध्’ इति धातोः लट्-लकारस्य रूपाणि स्फोरकपत्रे लिखित्वा आनयन्तु ।
- सुभाषितेषु आगतानि तृतीयाविभक्तिरूपाणि संगृह्य उत्तरपुस्तिकायां लिखन्तु । तेषां प्रयोगं कृत्वा वाक्यानि अपि लिखन्तु ।
- ‘सुभाषितकण्ठपाठविषये’ एकां प्रतियोगितां वर्गे, कक्षायां, विद्यालये च आयोजयन्तु ।
Chapter at a Glance
- पाठ का मूल वाक्य पहले पृष्ठ के संवाद में है — “अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः” । अर्थात् इस जगत् में कोई भी अयोग्य नहीं; कमी योग्यता की नहीं, प्रेरक और मार्गदर्शक की है।
- सुभाषितम् क्या है? — “मानवानां विविधमूल्यानां विकासाय श्रेष्ठजनैः उक्तानि सुवचनानि एव सुभाषितानि।” श्रेष्ठ जनों द्वारा कहे गए सुन्दर वचन ही सुभाषित हैं।
- लाभ क्या? — “सुभाषितानां पठनेन अस्माकं नैतिकः सामाजिकः च विकासः भवति।” सुभाषित बताते हैं कि हमें क्या करना चाहिए और क्या नहीं।
- नौ सुभाषितों का सार — पञ्च वकार (वस्त्र, वपुः, वाक्, विद्या, विनय), त्याज्य षड् दोष (निद्रा, तन्द्रा, भय, क्रोध, आलस्य, दीर्घसूत्रता), शुद्धि के चार साधन (जल, सत्य, विद्या-तप, ज्ञान), भारतवर्ष का भूगोल, बूँद-बूँद से घड़ा, स्वाध्याय से बुद्धि-विकास, प्रिय वचन, उद्यम, और परोपकार।
- व्याकरण का केन्द्र — तृतीया विभक्ति । पूरे पाठ में वस्त्रेण, वपुषा, वाचा, विद्यया, विनयेन, अद्भिः, सत्येन, ज्ञानेन, वकारैः, दिवाकरकिरणैः जैसे करण-रूप बार-बार आते हैं; अभ्यास प्रश्न 6 इन्हीं रूपों का है।
- अन्तिम सन्देश व्यास जी के वचनद्वय में है — परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् — अठारह पुराणों का सार यही दो बातें हैं।
How to Download NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 PDF
Follow these simple steps to get the Nityam Pibamah Subhashitarasam questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Nityam Pibamah Subhashitarasam shown above.
- Click the Download PDF link to save the Nityam Pibamah Subhashitarasam solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Nityam Pibamah Subhashitarasam in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 7 Sanskrit.
- Chapter 1 Vande Bharatamataram
- Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam
- Chapter 3 Mitraya Namah
- Chapter 4 Na Labhyate Chet Amlam Drakshaphalam
- Chapter 5 Seva Hi Paramo Dharmah
- Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim
- Chapter 7 Ishavasyam Idam Sarvam
- Chapter 8 Hitam Manohari Cha Durlabham Vachah
- Chapter 9 Annad Bhavanti Bhutani
- Chapter 10 Dashamah Kah
- Chapter 11 Dvipeshu Ramyah Dvipo Andamanah
- Chapter 12 Virangana Pannadhaya
- Chapter 13 Varnamatra Parichayah
NCERT Solutions for Class 7 – All Subjects
Just like Chapter 2 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 7. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 7.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 7 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 2 |
| Chapter Name | Nityam Pibamah Subhashitarasam |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 7 Sanskrit Chapter 2 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 7 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 7 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam from the NCERT Class 7 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 7 Sanskrit Chapter 2 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Nityam Pibamah Subhashitarasam questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 7 Sanskrit Chapter 2 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 7 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 7 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 7 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam, then please ask in the comments below.
