NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Kridama Vayam Shlokantyaksharim of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 7 Sanskrit Chapter 6 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim
- Class: Class 7
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 6 – Kridama Vayam Shlokantyaksharim
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Chapter 6 क्रीडाम वयं श्लोकान्त्याक्षरीम् View Download
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 online above, or download the complete question-answer PDF to study Kridama Vayam Shlokantyaksharim offline at any time.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 45 questions of this chapter. The questions solved are:
- अरे भारति ! बहिः वृष्टिः अस्ति, कथं क्रीडामः ?
- किम् अन्त्याक्षरी क्रीडा ? अहमपि क्रीडामि ।
- सखि ! तर्हि क्रीडायाः नियमान् सूचयतु ।
- रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः । विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इव किंशुकाः ॥१॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम् । व्यसनेन च मूर्खाणां निद्रया कलहेन वा ॥२॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- विद्या विवादाय धनं मदाय, शक्तिः परेषां परिपीडनाय । खलस्य साधोर्विपरीतमेतत्, ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय ॥३॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- येषां न विद्या न तपो न दानं, ज्ञानं न शीलं न गुणो न धर्मः । ते मर्त्यलोके भुवि भारभूताः, मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति ॥४॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- तदा वृत्तिश्च कीर्तिश्च लक्ष्मीर्वाणी यशस्विनी । तत्त्वज्ञानं परा शान्तिर्यदा विद्या भवेत्तव ॥५॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनं, विद्या भोगकरी यशःसुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः । विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परा देवता, विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं विद्याविहीनः पशुः ॥६॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- शनैः पन्थाः शनैः कन्था शनैः पर्वतलङ्घनम् । शनैर्विद्या शनैर्वित्तं पञ्चैतानि शनैः शनैः ॥७॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- न विद्यया विना सौख्यं नराणां जायते ध्रुवम् । अतो धर्मार्थमोक्षेभ्यो विद्याभ्यासं समाचरेत् ॥८॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- ताराणां भूषणं चन्द्रः लतानां भूषणं सुमम् । पृथिव्याः भूषणं राजा विद्या सर्वस्य भूषणम् ॥९॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- न चोरहार्यं न च राजहार्यं न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि । व्यये कृते वर्धत एव नित्यं विद्याधनं सर्वधनप्रधानम् ॥१०॥ — अस्य श्लोकस्य अन्वयं अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- विद्याहीनाः कीदृशाः किंशुकाः इव न शोभन्ते ?
- धीमतां कालः कथं गच्छति ?
- केषां कालः निद्रया कलहेन वा गच्छति ?
- खलस्य विद्या किमर्थम् ?
- सज्जनस्य विद्या किमर्थम् ?
- चन्द्रः केषां भूषणम् अस्ति ?
- सर्वधनप्रधानं किम् ?
- निर्गन्धाः किंशुकाः इव के न शोभन्ते ?
- मूर्खाणां कालः कथं गच्छति ?
- दुर्जनः विद्यायाः धनस्य शक्तेः च उपयोगं कथं करोति ?
- कीदृशाः मनुष्याः भुवि भारभूताः भवन्ति ?
- शनैः शनैः कानि साधनीयानि ?
- उचितान् वाक्यांशान् परस्परं संयोजयन्तु — (क) तदा वृत्तिश्च कीर्तिश्च / खलस्य साधोर्विपरीतमेतत् / शनैर्विद्या शनैर्वित्तं / विद्याहीना न शोभन्ते / न चोरहार्यं न च राजहार्यम् / विद्या राजसु पूज्यते / अतो धर्मार्थमोक्षेभ्यः • (ख) पञ्चैतानि शनैः शनैः / निर्गन्धा इव किंशुकाः / यदा विद्या भवेत्तव / न भ्रातृभाज्यं न च भारकारि / ज्ञानाय दानाय च रक्षणाय / विद्याभ्यासं समाचरेत् / न हि धनम्
- राजा पृथिव्याः भूषणं भवति । (रेखाङ्कितम् — पृथिव्याः) [यथा / उदाहरणम्]
- साधोः विद्या ज्ञानाय भवति । (रेखाङ्कितम् — साधोः)
- विद्या गुरूणां गुरुः । (रेखाङ्कितम् — गुरूणाम्)
- ते मर्त्यलोके भुवि भारभूताः भवन्ति । (रेखाङ्कितम् — भारभूताः)
- विद्याहीनाः न शोभन्ते । (रेखाङ्कितम् — विद्याहीनाः)
- सर्वस्य लोचनं शास्त्रम् । (रेखाङ्कितम् — शास्त्रम्)
- विद्या राजसु पूज्यते । (रेखाङ्कितम् — विद्या)
- काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम् । (रेखाङ्कितम् — काव्यशास्त्रविनोदेन)
- मञ्जूषातः समुचितानि पदानि स्वीकृत्य रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — मञ्जूषा : रक्षणाय, मदाय, विवादाय, परिपीडनाय, ज्ञानाय, दानाय । सज्जनस्य — शक्तिः ……, विद्या ……, धनम् …… । दुर्जनस्य — शक्तिः ……, विद्या ……, धनम् …… ।
- उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानां पदानां विभक्तिं वचनं च लिखन्तु — यथा : ताराणाम् — षष्ठी विभक्तिः, बहुवचनम् । (क) विद्याम् (ख) धनस्य (ग) कलहेन (घ) नराणाम् (ङ) मर्त्यलोके (च) ज्ञानाय (छ) राजसु
- नास्ति विद्यासमो बन्धुर्नास्ति विद्यासमः सुहृत् । नास्ति विद्यासमं वित्तं नास्ति विद्यासमं सुखम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- विद्याभ्यासस्तपो ज्ञानमिन्द्रियाणां च संयमः । अहिंसा गुरुसेवा च निःश्रेयसकरं परम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- ज्ञातिभिर्वण्ट्यते नैव चोरेणापि न नीयते । दाने नैव क्षयं याति विद्यारत्नं महाधनम् ॥ — अस्य श्लोकस्य अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- ‘विद्या’ इति शब्दस्य रूपाणि लिखन्तु (सर्वासु विभक्तिषु, त्रिषु वचनेषु) ।
- क, त, व, म, य इति पञ्चभिः वर्णैः श्लोकान् सङ्गृह्य स्फोरकपत्रे लिखन्तु, शिक्षकस्य अनुमत्या कक्षाभित्तिषु स्थापयन्तु ।
- यथा अस्मिन् पाठे अन्त्याक्षरीश्लोकाः दत्ताः सन्ति तथैव विविधस्रोतोभ्यः (ग्रन्थालयः, अन्तर्जालम्, अध्यापकाः, मित्राणि इत्यादिभ्यः) सुभाषितानि चित्वा अन्त्याक्षरीक्रमेण लिखन्तु ।
- पदान्त्याक्षरी क्रीडा । कक्षायां पदान्त्याक्षरीं क्रीडन्तु । यथा — प्रथमः छात्रः — रामः (‘म’कारः अन्तिमवर्णः), द्वितीयः छात्रः — मानवः (‘व’कारः अन्तिमवर्णः), तृतीयः छात्रः — वनम् (अत्र ‘न’कारः अन्तिमवर्णः), चतुर्थः छात्रः — नकुलः (एवमेव अग्रे क्रीडा भविष्यति) ।
- क्रियापदानां स्मरणक्रीडा । छात्राः क्रियापदानां स्मरणक्रीडां कर्तुं शक्नुवन्ति । यथा — प्रथमः छात्रः — गच्छति, द्वितीयः छात्रः — गच्छति पठति, तृतीयः छात्रः — गच्छति पठति लिखति, चतुर्थः छात्रः — गच्छति पठति लिखति नयति ।
- वर्णलेखन्या अधोलिखितं श्लोकं पूरयन्तु — (पुस्तके बिन्दुरेखाभिः लिखितः श्लोकः)
Chapter at a Glance
- पाठ का ढाँचा — आरम्भ में चित्रकथा (संवाद) है : बाहर वर्षा हो रही है, अतः सखियाँ घर के भीतर ही अन्त्याक्षरी क्रीडा खेलने का निश्चय करती हैं। शेष पाठ विद्या-विषयक दस सुभाषित श्लोकों का संग्रह है, जिनके साथ पुस्तक में पदच्छेदः, अन्वयः और भावार्थः दिए गए हैं।
- खेल का नियम — तस्य पद्यस्य अन्तिमेन व्यञ्जनवर्णेन द्वितीयगणस्य सदस्यः अन्यं श्लोकं गायति — जो गण श्लोक बोलता है, उसके अन्तिम व्यञ्जन से अगला गण नया श्लोक आरम्भ करता है। अन्त में यदि म्, विसर्गः (ः) या अनुस्वारः (ं) हो, तो उससे ठीक पहले वाला व्यञ्जन लिया जाता है।
- दस श्लोकों की शृंखला — किंशुकाः ( क् ) → काव्यशास्त्र… → वा ( व् ) → विद्या विवादाय… → रक्षणाय ( य् ) → येषां न विद्या… → चरन्ति ( त् ) → तदा वृत्तिश्च… → भवेत्तव ( व् ) → विद्या नाम… → पशुः ( श् ) → शनैः पन्थाः… → शनैः ( न् ) → न विद्यया विना… → समाचरेत् ( त् ) → ताराणां भूषणं… → भूषणम् ( ण्/न् ) → न चोरहार्यम्…
- मुख्य भाव — रूप, यौवन और ऊँचा कुल तभी शोभा देते हैं जब साथ में विद्या हो; बुद्धिमानों का समय काव्य-शास्त्र में और मूर्खों का समय व्यसन, नींद तथा कलह में बीतता है; एक ही विद्या दुर्जन के हाथ में विवाद और सज्जन के हाथ में ज्ञान बन जाती है।
- विद्याधन सर्वश्रेष्ठ है — उसे न चोर चुरा सकता है, न राजा छीन सकता है, न भाइयों में बाँटना पड़ता है, न वह बोझ बनता है; व्यये कृते वर्धत एव नित्यम् — खर्च करने पर वह घटता नहीं, बढ़ता ही है।
- व्याकरण-बिन्दु — पाठ में विद्या (आकारान्त स्त्रीलिङ्ग) शब्द के सातों विभक्तियों के रूप दिए गए हैं; अभ्यास में विभक्ति और वचन पहचानना , रेखांकित पद के आधार पर प्रश्ननिर्माण (कस्याः, कस्य, केषां, के, का, किम्, केन, कीदृशाः) तथा मञ्जूषा से चतुर्थी-रूप भरना — ये तीन कौशल परखे गए हैं।
How to Download NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 PDF
Follow these simple steps to get the Kridama Vayam Shlokantyaksharim questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Kridama Vayam Shlokantyaksharim shown above.
- Click the Download PDF link to save the Kridama Vayam Shlokantyaksharim solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Kridama Vayam Shlokantyaksharim in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 7 Sanskrit.
- Chapter 1 Vande Bharatamataram
- Chapter 2 Nityam Pibamah Subhashitarasam
- Chapter 3 Mitraya Namah
- Chapter 4 Na Labhyate Chet Amlam Drakshaphalam
- Chapter 5 Seva Hi Paramo Dharmah
- Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim
- Chapter 7 Ishavasyam Idam Sarvam
- Chapter 8 Hitam Manohari Cha Durlabham Vachah
- Chapter 9 Annad Bhavanti Bhutani
- Chapter 10 Dashamah Kah
- Chapter 11 Dvipeshu Ramyah Dvipo Andamanah
- Chapter 12 Virangana Pannadhaya
- Chapter 13 Varnamatra Parichayah
NCERT Solutions for Class 7 – All Subjects
Just like Chapter 6 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 7. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 7.
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 7 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 6 |
| Chapter Name | Kridama Vayam Shlokantyaksharim |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 7 Sanskrit Chapter 6 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 7 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 7 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim from the NCERT Class 7 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 7 Sanskrit Chapter 6 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Kridama Vayam Shlokantyaksharim questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 7 Sanskrit Chapter 6 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 7 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 7 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 7 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Chapter 6 Kridama Vayam Shlokantyaksharim, then please ask in the comments below.
