NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Madhavasya Priyam Angam of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 6 Sanskrit Chapter 15 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Class: Class 6
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 15 – Madhavasya Priyam Angam
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 15 माधवस्य प्रियम् अङ्गम् View Download
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 online above, or download the complete question-answer PDF to study Madhavasya Priyam Angam offline at any time.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 18 questions of this chapter. The questions solved are:
- माधवनामकः एकः बालकः आसीत् । सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान् । तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म । … माधवः मम कारणेन एव शिक्षकस्य उपदेशं श्रुत्वा ज्ञानं वर्धयति, सङ्गीतं श्रुत्वा आनन्दं च अनुभवति । — अस्य पाठभागस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- झटिति मुखं सूचयति — ‘भोः ! सर्वे शृण्वन्तु, माधवः मम कारणेन भोजनं करोति … भवन्तः सर्वेऽपि मम प्रियाः’ । — अस्य पाठभागस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- ‘मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम् ?’ इति नयनं वदति । — अस्य प्रश्नस्य उत्तरं संस्कृतेन लिखन्तु । (पृष्ठ 152)
- ‘वयं सर्वे माधवम् एव पृच्छाम, कः श्रेष्ठः ?’ इति उदरं सूचयति । — माधवस्य उत्तरं किम् आसीत् ? (पृष्ठ 153)
- पाठस्य नाम ‘माधवस्य प्रियम् अङ्गम्’ अस्ति । तर्हि माधवस्य प्रियम् अङ्गं किम् आसीत् ? स्वमतं लिखन्तु ।
- अधोलिखितानां शब्दानाम् अर्थं (संस्कृते, हिन्द्याम्, आङ्ग्लभाषायां च) लिखन्तु, मातृभाषया अपि अर्थं लिखन्तु — स्वप्ने, स्वशरीरस्य, अङ्गानि, दृष्टवान्, चर्चाम्, श्रेष्ठः, अनुक्षणम्, गृहकार्यम्, मां विना, स्मितम्, शक्नोति, मार्गे, सङ्गीतम्, साहाय्येन, प्राप्नोति, सबलाः, भवेत्, कोलाहलम्, विचारयति, बोधयति, उपकारकाणि, शक्तिम् ।
- चित्रं दृष्ट्वा अङ्गस्य नाम लिखन्तु — (क) …………… (ख) …………… (ग) …………… (घ) …………… (ङ) ……………
- कोष्ठकात् समुचितं क्रियापदं चित्वा उदाहरणानुसारम् अङ्गस्य कार्यं लिखन्तु — यथा – नयनं – पश्यति । (क) मुखम् – …………… (चलति, हसति, वदति) (ख) पादः – …………… (लिखति, चलति, पश्यति) (ग) कर्णः – …………… (हसति, वदति, शृणोति) (घ) नासिका – …………… (आघ्राणं करोति, नृत्यति, धावति) (ङ) जिह्वा – …………… (धावनं करोति, आस्वादनं करोति, पश्यति)
- कोष्ठकात् समुचितां संख्यां चित्वा रिक्तस्थानं पूरयन्तु — (क) मम …………… शिरः अस्ति । (एकम्, अनेकं, चत्वारि) (ख) मम …………… पादौ स्तः । (त्रयः, द्वौ, पञ्च) (ग) मम …………… केशाः सन्ति । (दश, अष्ट, बहवः) (घ) मम …………… दन्ताः सन्ति । (चत्वारः, अष्टाविंशतिः, द्वात्रिंशत्) (ङ) मम हस्तयोः …………… अङ्गुल्यः सन्ति । (अष्ट, दश, पञ्चदश)
- कोष्ठकात् समुचितं क्रियापदं चित्वा उदाहरणानुसारं शरीराङ्गस्य नाम लिखन्तु — यथा – पश्यति – नयनम् । (क) शृणोति – …………… (गुल्फः, चिबुकम्, कर्णः) (ख) धावति – …………… (पादद्वयम्, हस्तद्वयम्, नयनद्वयम्) (ग) नमति – …………… (शिरः, कूर्परः, जङ्घा) (घ) सूचयति – …………… (अङ्गुली, नखः, चरणः) (ङ) लिखति – …………… (हस्तः, मणिबन्धः, कटिः)
- पट्टिकातः शब्दान् चित्वा यथायोग्यं गणेषु लिखन्तु — नासिका, मणिबन्धः, चिबुकम्, कूर्परः, हस्तः, मणिबन्धः, कपोलः, भुजः, ललाटम्, स्कन्धः, जङ्घा, नयनम्, जानु, ऊरुः ।
- कोष्ठकात् समुचितं पदं चित्वा वाक्यानि रचयन्तु — (क) अहं …………… गायनं करोमि । (पादेन, नासिकया, मुखेन) (ख) अहं …………… धावनं करोमि । (पादाभ्यां, ललाटेन, कूर्परेण) (ग) अहं …………… आघ्राणं करोमि । (नखैः, नासिकया, चरणेन) (घ) अहं …………… श्रवणं करोमि । (कर्णाभ्याम्, नासिकया, अङ्गुष्ठैः) (ङ) अहं …………… भोजनं करोमि । (मुखेन, पादेन, नासिकया)
- पट्टिकातः समुचितं शरीराङ्गं चित्वा भगिनी कुत्र किं धरति इति सूचयन्तु — (पट्टिका : कण्ठे, ललाटे, नयनयोः, ओष्ठयोः, पादयोः, कर्णयोः, हस्तयोः, वामहस्ते, अङ्गुल्यां, नेत्रयोः) — भगिनी …… पादुकाद्वयं धरति । भगिनी …… मुद्रिकां धरति । भगिनी …… मालां धरति । भगिनी …… उपनेत्रं धरति । भगिनी …… ओष्ठरागं धरति । भगिनी …… कङ्कणानि धरति । भगिनी …… घटीयन्त्रं धरति । भगिनी …… कुण्डलद्वयं धरति । भगिनी …… कुङ्कुमं धरति । भगिनी …… कज्जलं धरति ।
- वाक्यं शुद्धम् अशुद्धं वा इति सूचयन्तु — (क) अहं कर्णाभ्यां भोजनं करोमि । (ख) अहं नासिकाद्वारा श्वासं स्वीकरोमि । (ग) अहम् अङ्गुष्ठैः गणनां करोमि । (घ) अहं नयनाभ्यां श्रवणं करोमि । (ङ) अहं हस्तेन कार्यं करोमि ।
- शरीराङ्गानां नामानि — चित्रे प्रदर्शितानि सर्वाणि नामानि पठन्तु, अवगच्छन्तु, स्मरन्तु च । (केशाः, ललाटम्, भ्रूः, नेत्रम्, नासिका, कपोलः, कर्णः, मुखम्, चिबुकम्, कण्ठः, ग्रीवा, स्कन्धः, भुजः, वक्षःस्थलम्, स्तनः, कफोणिः/कूर्परः, उदरम्, नाभिः, मणिबन्धः, हस्तः, अङ्गुष्ठः, अङ्गुल्यः, कटिः, ऊरुः, जानु, जङ्घा, गुल्फः, पादः, नखाः, अङ्गुल्यः, पार्ष्णिः, पादाङ्गुष्ठः)
- अधरं मधुरं वदनं मधुरं नयनं मधुरं हसितं मधुरम् । हृदयं मधुरं गमनं मधुरं मधुराधिपतेरखिलं मधुरम् ॥१॥ … गोपा मधुरा गावो मधुरा यष्टिर्मधुरा सृष्टिर्मधुरा । दलितं मधुरं फलितं मधुरं मधुराधिपतेरखिलं मधुरम् ॥८॥ — मधुराष्टकस्य अन्वयं, हिन्दी-अर्थं भावं च लिखन्तु ।
- गतिविधि-कार्यम् — कक्षायां सर्वे छात्राः शिक्षकस्य मार्गदर्शनेन अस्य पाठस्य नाट्याभिनयं कुर्वन्तु ।
- परियोजनाकार्यम् — योग्यताविस्तरभागे विद्यमानं चित्रं स्फोरकपत्रे रचयित्वा अङ्गानां नामानि लिखन्तु ।
Chapter at a Glance
- कथा का आरम्भ (पृष्ठ 152)। ‘माधवनामकः एकः बालकः आसीत्। सः स्वप्ने स्वशरीरस्य अङ्गानि दृष्टवान्। तानि परस्परं चर्चां कुर्वन्ति स्म। ’ — सपने में माधव के शरीर के अङ्ग बोलने लगते हैं और हर एक कहता है ‘ अहम् एव श्रेष्ठः ’।
- हर अङ्ग अपना काम गिनाता है। पादः — ‘मम कारणेन माधवः चलति।’ हस्तः — ‘मम कारणेन माधवः लिखति, गृहकार्यं करोति।’ नयनम् — ‘मां विना माधवः किमपि द्रष्टुं शक्नोति किम्?’ कर्णः — ‘वाहनों की ध्वनि न सुने तो दुर्घटना हो जाए।’ मुखम् — ‘मेरे कारण भोजन, भाषण, उत्तर।’ इसी में पाठ का सारा क्रिया-शब्दभण्डार आ जाता है।
- निर्णय (पृष्ठ 153)। उदरम् झगड़ा रोकता है — ‘कोलाहलं न कुर्वन्तु। वयं सर्वे माधवम् एव पृच्छाम, कः श्रेष्ठः।’ और माधव उत्तर देता है — ‘ मम शरीरस्य सर्वाणि अङ्गानि मम कृते उपकारकाणि सन्ति … भवन्तः सर्वेऽपि श्रेष्ठाः। भवन्तः सर्वेऽपि मम प्रियाः। ’ यही पाठ का शीर्षक और यही उसका सन्देश है।
- शब्दभण्डार — शरीर के अङ्गों के नाम। पाठ के छह अङ्ग (पाद, हस्त, नयन, कर्ण, मुख, उदर) से आगे बढ़कर अभ्यास और योग्यताविस्तर में बत्तीस नाम आते हैं — ललाटम्, भ्रूः, कपोलः, चिबुकम्, ग्रीवा, स्कन्धः, कूर्परः, मणिबन्धः, अङ्गुष्ठः, कटिः, ऊरुः, जानु, जङ्घा, गुल्फः, पार्ष्णिः आदि।
- व्याकरण — दो विभक्तियाँ। प्रश्न ६ पूरा तृतीया विभक्ति का है — काम जिस अङ्ग से होता है (मुखेन, पादाभ्यां, नासिकया, कर्णाभ्याम्) — नियम है करणे तृतीया । प्रश्न ७ पूरा सप्तमी विभक्ति का है — गहना जिस अङ्ग में/पर पहना जाता है (कण्ठे, ललाटे, कर्णयोः, हस्तयोः) — नियम है अधिकरणे सप्तमी ।
- पाठ का अन्त (पृष्ठ 159)। श्रीवल्लभाचार्य-रचित मधुराष्टकम् दिया गया है — ‘अधरं मधुरं वदनं मधुरम्…’। ध्यान दीजिए कि इस स्तोत्र में भी अधर, वदन, नयन, हृदय, पाणि, पाद जैसे शरीराङ्ग ही गिनाए गए हैं, इसलिए यह पाठ से जुड़ा हुआ है। साथ में गतिविधि-कार्यम् (पाठ का नाट्याभिनय) तथा परियोजनाकार्यम् (स्फोरकपत्र पर शरीर-चित्र) हैं।
How to Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 PDF
Follow these simple steps to get the Madhavasya Priyam Angam questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Madhavasya Priyam Angam shown above.
- Click the Download PDF link to save the Madhavasya Priyam Angam solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Madhavasya Priyam Angam in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 6 Sanskrit.
- Chapter 1 Vayam Varnamalam Pathamah
- Chapter 2 Sanyukta Vyanjanani
- Chapter 3 Eshah Kah Esha Ka Etat Kim
- Chapter 4 Aham Cha Tvam Cha
- Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Chapter 6 Aham Pratah Uttishthami
- Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Chapter 8 Sah Eva Mahan Chitrakarah
- Chapter 9 Atithidevo Bhava
- Chapter 10 Buddhih Sarvarthasadhika
- Chapter 11 Yah Janati Sah Panditah
- Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Chapter 13 Prithivyam Trini Ratnani
- Chapter 14 Alasyam Hi Manushyanam
- Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
NCERT Solutions for Class 6 – All Subjects
Just like Chapter 15 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 6. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 6.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 15 |
| Chapter Name | Madhavasya Priyam Angam |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 6 Sanskrit Chapter 15 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 6 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 6 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam from the NCERT Class 6 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 6 Sanskrit Chapter 15 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Madhavasya Priyam Angam questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 6 Sanskrit Chapter 15 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 6 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 6 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 6 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam, then please ask in the comments below.