NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva provide clear, step-by-step answers to every exercise and in-text question from the chapter Vrikshah Satpurushah Iva of the NCERT textbook Deepakam. Prepared by subject experts as per the latest NCERT (CBSE) syllabus for 2026-27, these NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit help you understand each concept, write exam-ready answers, and check your own solutions. You can read them online below or download the free Class 6 Sanskrit Chapter 16 question-answer PDF.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
- Class: Class 6
- Subject: Sanskrit
- Chapter: Chapter 16 – Vrikshah Satpurushah Iva
- Textbook: Deepakam (NCERT)
- Study material: NCERT Solutions – questions with answers, free PDF
These solutions answer all the exercise questions of Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva — including the in-text questions, short-answer and long-answer questions, and activities — with complete explanations so you can follow the method, not just the final answer. Read the full solutions below.
NCERT Solutions Class 6 Sanskrit Chapter 16 वृक्षाः सत्पुरुषाः इव View Download
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 PDF Download
You can read the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 online above, or download the complete question-answer PDF to study Vrikshah Satpurushah Iva offline at any time.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 PDF Download Link – Click Here to Download Solutions PDF
Questions Covered in This Chapter
These NCERT Solutions answer all 22 questions of this chapter. The questions solved are:
- पर्यावरणसंरक्षणस्य विषये एका प्रदर्शनी विद्यालये आयोजिता अस्ति । छात्राः तां प्रदर्शनीं पश्यन्ति । शिक्षकेण सह संलापं च कुर्वन्ति । … (मुदिता सुभाषितं श्रावयति, अन्ये छात्राः अपि गायन्ति) — अस्य संलापस्य हिन्दी-अनुवादं कुर्वन्तु ।
- छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे । फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- दशकूपसमा वापी दशवापीसमो ह्रदः । दशह्रदसमः पुत्रः दशपुत्रसमो द्रुमः ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- अहो एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् । सुजनस्येव येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिनः ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः परोपकाराय वहन्ति नद्यः । परोपकाराय दुहन्ति गावः परोपकारार्थमिदं शरीरम् ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- पुष्प-पत्र-फलच्छाया-मूल-वल्कल-दारुभिः । धन्या महीरुहा येषां विमुखा यान्ति नार्थिनः ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः स्वयं न खादन्ति फलानि वृक्षाः । नादन्ति सस्यं खलु वारिवाहाः परोपकाराय सतां विभूतयः ॥ — अस्य श्लोकस्य पदच्छेदम् अन्वयं भावार्थं च लिखन्तु ।
- शब्दः — अर्थः — हिन्दी — English — मातृभाषया अर्थं लिखन्तु : आतपे, परार्थाय, सत्पुरुषाः, वापी, ह्रदः, द्रुमः, वरम्, अर्थिनः, वहन्ति, वल्कलम्, दारुभिः, महीरुहाः, अम्भः, वारिवाहाः, विभूतयः ।
- पाठे लिखितानि सुभाषितानि सस्वरं पठन्तु, अवगच्छन्तु, लिखन्तु स्मरन्तु च ।
- पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखन्तु — (क) वृक्षाः स्वयं कुत्र तिष्ठन्ति ? (ख) परोपकाराय काः वहन्ति ? (ग) दशवापीसमः कः भवति ? (घ) सत्पुरुषाः इव के सन्ति ? (ङ) अर्थिनः केभ्यः विमुखाः न यान्ति ? (च) वृक्षाः स्वयं कानि न खादन्ति ?
- पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखन्तु — (क) नद्यः किं न पिबन्ति ? (ख) वृक्षाः अस्मभ्यं किं किं यच्छन्ति ? (ग) इदं शरीरं किमर्थम् अस्ति ? (घ) दशपुत्रसमः कः भवति ? (ङ) केषां विभूतयः परोपकाराय भवन्ति ? (च) अन्यस्य छायां के कुर्वन्ति ?
- पट्टिकातः उचितानि पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु — (पट्टिका : तिष्ठन्ति, सुजनस्येव, विभूतयः, वृक्षाः, फलानि, दशपुत्रसमः, परोपकारार्थम्) यथा — छायामन्यस्य कुर्वन्ति ……………. स्वयमातपे । (क) फलान्यपि परार्थाय ……………. सत्पुरुषा इव । (ख) दशह्रदसमः पुत्रः ……………. द्रुमः । (ग) ……………. येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिनः । (घ) ……………. इदं शरीरम् । (ङ) स्वयं न खादन्ति ……………. वृक्षाः । (च) परोपकाराय सतां ……………. ।
- उदाहरणानुसारम् अधोलिखितेषु वाक्येषु स्थूलाक्षरपदानां विभक्तिं निर्दिशन्तु — (क) वृक्षाः अन्यस्य कृते ‘छायां’ कुर्वन्ति । — द्वितीया विभक्तिः (ख) वृक्षाः परार्थाय ‘फलानि’ यच्छन्ति । (ग) वृक्षाः ‘सत्पुरुषाः’ इव सन्ति । (घ) ‘द्रुमः’ दशसन्तानसमः भवति । (ङ) वृक्षः ‘प्राणिभ्यः’ काष्ठानि यच्छति । (च) ‘नद्यः’ जलं स्वयमेव न पिबन्ति । (छ) सज्जनानां ‘सङ्गतिं’ करोतु । (स्थूलाक्षरपदानि एकोद्धरणचिह्नेन दर्शितानि)
- अधोलिखितानां पदानां द्विवचने बहुवचने च रूपाणि लिखन्तु — (क) वृक्षः — वृक्षौ, वृक्षाः (ख) मेघः (ग) ह्रदः (घ) सत्पुरुषः (ङ) छाया (च) वापी (छ) नदी (ज) शरीरम् (झ) पुष्पम् ।
- अधोलिखितानां पदानां परस्परं समुचितं मेलनं कृत्वा ‘कः किं ददाति’ इति लिखन्तु — (क) वृक्षः — दुग्धं (ख) गौः — प्रकाशं (ग) सूर्यः — विद्यां (घ) नदी — शुद्धं वायुं (ङ) अग्निः — जलम् (च) शिक्षकः — तापं । यथा — वृक्षः शुद्धं वायुं ददाति ।
- अधोलिखितानां क्रियापदानां लट्लकारे प्रथमपुरुषस्य रूपाणि लिखन्तु — कुर्वन्ति — करोति, कुरुतः, कुर्वन्ति ; तिष्ठन्ति ; फलन्ति ; यान्ति ; पिबन्ति ; खादन्ति ।
- अधोलिखितां प्रहेलिकां पठित्वा उत्तरं वदन्तु — वृक्षाग्रवासी न च पक्षिराजः त्रिनेत्रधारी न च शूलपाणिः । त्वग्वस्त्रधारी न च सिद्धयोगी जलं च बिभ्रन्न घटो न मेघः ॥
- विद्यालयं गृहं वा परितः विद्यमानानां पञ्च-पादपानां (वृक्षाणां) संरक्षणं कुर्वन्तु ।
- अन्तर्जालस्य साहाय्येन परोपकारविषये दश-सुभाषितानां संग्रहणं कुर्वन्तु ।
- ‘करोति’ इति क्रियापदम् उपयुज्य बहूनि वाक्यानि कर्तुं शक्नुमः । यथा — बालकः पूजां करोति । योगासनं करोति । कार्यं करोति । स्नानं करोति । — एवं स्वयम् अपि वाक्यानि रचयन्तु ।
- ‘इच्छति’ इति क्रियापदम् उपयुज्य बहूनि वाक्यानि कर्तुं शक्नुमः । यथा — राधा जलम् इच्छति । फलम् इच्छति । भोजनम् इच्छति । गीतम् इच्छति । — एवं स्वयम् अपि वाक्यानि रचयन्तु ।
- परिशिष्टे दत्तानि संभाषण-वाक्यानि पठन्तु, अभ्यसन्तु च — भवतः नाम किम् ? भवतः गृहं कुत्र अस्ति ? भवान् किं करोति ? … अद्य कः वासरः ? इदानीं कः समयः ? — एतेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन वदन्तु ।
Chapter at a Glance
- पाठ का आरम्भ (पृष्ठ 160)। ‘ पर्यावरणसंरक्षणस्य विषये एका प्रदर्शनी विद्यालये आयोजिता अस्ति। ’ — छात्र प्रदर्शनी देखते हैं और शिक्षक से संलाप करते हैं। एक छात्रा कहती है कि जीवविज्ञान की पुस्तक में पढ़ा है ‘वृक्षाः शुद्धं वायुं यच्छन्ति’, दूसरी कहती है ‘मम माता अपि वदति यत् वृक्षाः पूज्याः भवन्ति’। मुदिता एक सुभाषित सुनाती है और वहीं से पाठ के छह सुभाषित आरम्भ होते हैं।
- छह सुभाषित, एक ही सन्देश — परोपकारः। (१) छायामन्यस्य कुर्वन्ति… (२) दशकूपसमा वापी… (३) अहो एषां वरं जन्म… (४) परोपकाराय फलन्ति वृक्षाः… (५) पुष्प-पत्र-फलच्छाया-मूल-वल्कल-दारुभिः… (६) पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः… — हर श्लोक के साथ पुस्तक पदच्छेदः , अन्वयः और भावार्थः देती है।
- पाठ का मुख्य वाक्य। ‘ फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषा इव ’ — वृक्ष स्वयं धूप में खड़े रहते हैं पर दूसरों को छाया देते हैं, फल स्वयं नहीं खाते पर दूसरों को देते हैं। यही सज्जन का लक्षण है — स्वयं कष्ट सहकर भी दूसरों का हित करना। इसी पंक्ति से पाठ का नाम ‘वृक्षाः सत्पुरुषाः इव’ बना है।
- एक वृक्ष का मूल्य (पृष्ठ 161)। ‘दशकूपसमा वापी दशवापीसमो ह्रदः। दशह्रदसमः पुत्रः दशपुत्रसमो द्रुमः॥’ — दस कुओं के बराबर एक बावड़ी, दस बावड़ियों के बराबर एक तालाब, दस तालाबों के बराबर एक सन्तान और दस सन्तानों के बराबर एक वृक्ष । इसीलिए भावार्थ कहता है — ‘अतः सर्वे वृक्षारोपणं कुर्वन्तु।’
- व्याकरण-अभ्यास (पृष्ठ 164–167)। प्रश्न ५ में विभक्ति-निर्देशः (प्रथमा, द्वितीया, चतुर्थी), प्रश्न ६ में द्विवचन-बहुवचन (वृक्षः → वृक्षौ/वृक्षाः, वापी → वाप्यौ/वाप्यः, पुष्पम् → पुष्पे/पुष्पाणि), प्रश्न ७ में ‘कः किं ददाति’ वाक्यरचना और प्रश्न ८ में लट्लकारे प्रथमपुरुषस्य तीनों वचन (करोति–कुरुतः–कुर्वन्ति)।
- योग्यताविस्तरः तथा परिशिष्टम् (पृष्ठ 167–168)। एक मनोरञ्जक प्रहेलिका — ‘वृक्षाग्रवासी न च पक्षिराजः…’ जिसका उत्तर नारिकेलः (नारियल) है; फिर परियोजनाकार्यम्; और पुस्तक के अन्त में परिशिष्टम् — आगच्छन्तु! संस्कृतेन संभाषणं कुर्मः , जिसमें दैनिक संभाषण के वाक्य तथा मुख्य क्रियापदों की सूची है।
How to Download NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 PDF
Follow these simple steps to get the Vrikshah Satpurushah Iva questions-and-answers PDF from Deepakam.
- Search NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 aglasem and open this page.
- Read the exercise questions with answers for Vrikshah Satpurushah Iva shown above.
- Click the Download PDF link to save the Vrikshah Satpurushah Iva solutions to your device.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit – All Chapters
There are more chapters to study besides Vrikshah Satpurushah Iva in Sanskrit. Here are the NCERT Solutions for all chapters of Class 6 Sanskrit.
- Chapter 1 Vayam Varnamalam Pathamah
- Chapter 2 Sanyukta Vyanjanani
- Chapter 3 Eshah Kah Esha Ka Etat Kim
- Chapter 4 Aham Cha Tvam Cha
- Chapter 5 Sankhyaganana Nanu Sarala
- Chapter 6 Aham Pratah Uttishthami
- Chapter 7 Shurah Vayam Dhirah Vayam
- Chapter 8 Sah Eva Mahan Chitrakarah
- Chapter 9 Atithidevo Bhava
- Chapter 10 Buddhih Sarvarthasadhika
- Chapter 11 Yah Janati Sah Panditah
- Chapter 12 Tvam Apanam Gachchha
- Chapter 13 Prithivyam Trini Ratnani
- Chapter 14 Alasyam Hi Manushyanam
- Chapter 15 Madhavasya Priyam Angam
- Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva
NCERT Solutions for Class 6 – All Subjects
Just like Chapter 16 of Sanskrit, you can get the exercise questions with answers for every other subject of Class 6. Here are the NCERT Solutions for all subjects of Class 6.
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 – An Overview
The key highlights of this study material are as follows.
| Aspects | Details |
|---|---|
| Class | Class 6 |
| Subject | Sanskrit |
| Chapter Number | Chapter 16 |
| Chapter Name | Vrikshah Satpurushah Iva |
| Book Name | Deepakam |
| Book By | NCERT (National Council of Educational Research and Training) |
| Educational Resource Here | NCERT Solutions of Class 6 Sanskrit Chapter 16 for all exercises |
| More Questions Answers of This Subject | NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit |
| Download Book Chapter | NCERT Book Class 6 Sanskrit |
| All Questions Answers For This Class | NCERT Solutions for Class 6 |
| Complete Solutions | NCERT Solutions |
NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva – FAQs
What are the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva?
They are the complete, step-by-step answers to all the exercise and in-text questions of Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva from the NCERT Class 6 Sanskrit textbook Deepakam, written by experts as per the latest NCERT syllabus.
How can I download the Class 6 Sanskrit Chapter 16 solutions PDF for free?
Open this page on aglasem, read the Vrikshah Satpurushah Iva questions with answers, and click the “Download Solutions PDF” link. The Class 6 Sanskrit Chapter 16 NCERT Solutions PDF is completely free to download.
Are these NCERT Solutions as per the latest 2026-27 syllabus?
Yes. The NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 are based on the latest NCERT textbook Deepakam and the current 2026-27 CBSE syllabus, so the questions and answers match what you study in class.
Where can I get NCERT Solutions for the other chapters of Class 6 Sanskrit?
You can find the answers to every chapter on the NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit page, and solutions for every subject on the NCERT Solutions for Class 6 page.
How do NCERT Solutions help in exam preparation?
They show the correct method to solve each question, help you write answers the way they are expected in exams, let you check and correct your own work, and save revision time — which together improve your marks in Class 6 Sanskrit.
If you have any queries on NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Chapter 16 Vrikshah Satpurushah Iva, then please ask in the comments below.